جدول تغذیه نوزاد ماه به ماه؛ از اولین قاشق کمکی تا غذای سفره

شروع غذای کمکی یکی از هیجان‌انگیزترین و در عین حال حساس‌ترین دوران رشد کودک است. بسیاری از والدین می‌پرسند: «از کی غذای کمکی را شروع کنیم؟» یا «اولین غذا باید چه باشد؟». در این مقاله جامع، طبق آخرین پروتکل‌های سازمان جهانی بهداشت WHO، نقشه راه تغذیه نوزاد را از پایان ۶ ماهگی تا ۱۲ ماهگی بررسی می‌کنیم.

بخش اول: نشانه‌های آمادگی نوزاد برای شروع غذای کمکی

قبل از نگاه کردن به تقویم، به نوزاد خود نگاه کنید. نوزاد باید این توانایی‌ها را داشته باشد:

1. کنترل گردن: بتواند سر خود را صاف نگه دارد.

2. نشستن با کمک: بتواند روی صندلی غذا با کمی حمایت بنشیند.

3. علاقه به غذای والدین: با نگاه کردن به قاشق شما، دهانش را باز کند.

4. از بین رفتن رفلکس خارج کردن زبان: غذا را با زبان به بیرون پرتاب نکند.

بخش دوم: جدول گام‌به‌گام تغذیه ماه به ماه

۱. ماه ششم: ماه آشنایی و اولین قاشق‌ها

در این ماه هدف اصلی سیر شدن نیست، بلکه آشنایی با بافت و طعم است.

• اولین غذا: معمولاً با فرنی آرد برنج شروع می‌شود چون هضم آسانی دارد و حساسیت‌زا نیست.

• هفته اول: روزی یک قاشق چای‌خوری بعد از شیر مادر.

• هفته دوم: اضافه کردن حریره بادام (در صورت عدم حساسیت).

• هفته سوم و چهارم: شروع سوپ‌های ساده (برنج، گوشت گوسفند و هویج) که کاملاً میکس شده باشند.

۲. ماه هفتم: تنوع در طعم و غلظت

حالا زمان آن است که کمی غلظت غذا را به فرنی نزدیک کنید.

• مواد جدید: پوره کدو تنبل، پوره سیب‌زمینی و سبزیجات سبز (مثل جعفری و گشنیز) به سوپ اضافه شود.

• میوه‌ها: پوره سیب یا موز رسیده و له شده.

• تعداد وعده‌ها: ۲ تا ۳ وعده در روز.

۳. ماه هشتم: ورود حبوبات و زرده تخم‌مرغ

در این ماه آهن بدن نوزاد که از بدو تولد ذخیره شده بود کاهش می‌یابد، پس نیاز به منابع آهن بیشتر است.

• حبوبات: عدس و ماش (که از شب قبل خیسانده شده باشند) را به سوپ اضافه کنید.

• تخم‌مرغ: با یک نخود زرده تخم‌مرغ پخته شده شروع کنید و به تدریج به یک زرده کامل برسانید (سفیده ممنوع است).

• ماست: می‌توانید ماست پرچرب و پاستوریزه را به عنوان میان‌وعده امتحان کنید.

۴. ماه نهم و دهم: جویدن و غذاهای انگشتی (Finger Foods)

نوزاد در این سن دوست دارد خودش غذا بخورد.

• بافت غذا: دیگر غذا را میکس نکنید؛ با پشت چنگال له کنید تا نوزاد جویدن را تمرین کند.

• غذاهای انگشتی: تکه‌های کوچک هویج پخته، کلم بروکلی بخارپز یا قطعات کوچک نان.

• کته‌های نرم: کته با گوشت چرخ‌کرده یا مرغ ریش‌ریش شده.

۵. ماه یازدهم و دوازدهم: آماده‌سازی برای سفره خانواده

نوزاد تقریباً می‌تواند اکثر غذاهای سالم خانه را بخورد، به شرطی که ادویه تند و نمک نداشته باشند.

• تنوع: اضافه کردن پنیر پاستوریزه کم‌نمک به صبحانه.

• تعداد وعده‌ها: ۳ وعده اصلی و ۲ میان‌وعده سبک.

بخش سوم: لیست ممنوعات مطلق زیر یک سال

این بخش برای سلامت نوزاد حیاتی است. هرگز این موارد را قبل از ۱۲ ماهگی ندهید:

1. عسل: خطر مسمومیت کشنده بوتولیسم.

2. نمک و شکر: فشار به کلیه‌ها و ایجاد ذائقه ناسالم.

3. شیر گاو (به عنوان نوشیدنی): ایجاد کم‌خونی و حساسیت (استفاده در فرنی اشکالی ندارد).

4. سفیده تخم‌مرغ: احتمال حساسیت شدید.

5. آجیل سفت و انگور درسته: خطر خفگی.

بخش چهارم: جدول خلاصه تغذیه

بخش پنجم: نکات طلایی برای بدغذایی نوزاد

• قانون ۳ روز: هر غذای جدید را ۳ روز پشت سر هم تست کنید تا اگر حساسیت داشت (دانه زدن، اسهال یا استفراغ) متوجه شوید.

• اجبار نکنید: اگر نوزاد قاشق را پس زد، اصرار نکنید. چند روز صبر کنید و دوباره امتحان کنید.

• محیط آرام: هنگام غذا دادن تلویزیون و گوشی را حذف کنید تا نوزاد روی طعم‌ها تمرکز کند.

نتیجه‌گیری

تغذیه نوزاد در سال اول، پایه و اساس سلامتی او در بزرگسالی است. با دنبال کردن این جدول و صبر و حوصله، می‌توانید تجربه‌ای لذت‌بخش از غذا خوردن را برای فرزندتان رقم بزنید. همیشه به یاد داشته باشید که تا پایان یک سالگی، شیر مادر یا شیر خشک همچنان منبع اصلی تغذیه است و غذای کمکی، همان‌طور که از نامش پیداست، “کمک” به رشد و آشنایی با دنیای طعم‌هاست.

بیشتر بخوانید: غذاهای خوب برای تغذیه کودک بیمار