بارداری پس از برداشتن آی‌یودی؛ راهنمای کامل و کاربردی
اگر از آی‌یودی (IUD) برای پیشگیری از بارداری استفاده می‌کردید و اکنون قصد دارید مادر شوید، احتمالاً این سؤال برایتان مطرح است که چه مدت بعد از خارج کردن آن می‌توانید باردار شوید. آیا لازم است چند ماه صبر کنید؟ آیا استفاده طولانی‌مدت از آی‌یودی باعث ناباروری می‌شود؟ و آیا نوع مسی یا هورمونی آن بر زمان بازگشت باروری تأثیر دارد؟
خبر خوب این است که باروری معمولاً پس از برداشتن آی‌یودی به‌سرعت بازمی‌گردد و امکان بارداری حتی پیش از اولین قاعدگی وجود دارد. در اغلب افراد، نیازی به یک دوره انتظار چندماهه برای اقدام به بارداری نیست. بااین‌حال، سن، وضعیت سلامت باروری و علت استفاده از آی‌یودی می‌توانند بر مدت‌زمانی که برای باردار شدن نیاز دارید اثر بگذارند.
در این مقاله با زمان مناسب اقدام به بارداری پس از برداشتن آی‌یودی، تفاوت انواع آن، تغییرات قاعدگی، مراقبت‌های پیش از بارداری و علائمی که به بررسی پزشکی نیاز دارند آشنا می‌شوید.
آی‌یودی چیست و چه انواعی دارد؟
آی‌یودی وسیله‌ای کوچک است که توسط پزشک یا فرد آموزش‌دیده در داخل رحم قرار می‌گیرد و از بارداری پیشگیری می‌کند. دو نوع اصلی آن عبارت‌اند از:
آی‌یودی مسی
این نوع آی‌یودی هورمون ندارد و با تأثیر مس بر عملکرد اسپرم و فرایند لقاح از بارداری جلوگیری می‌کند. آی‌یودی مسی معمولاً تخمک‌گذاری را متوقف نمی‌کند؛ بنابراین، در زمان استفاده از آن نیز ممکن است چرخه تخمک‌گذاری ادامه داشته باشد.
پس از خارج کردن آی‌یودی مسی، اثر پیشگیری از بارداری آن پایان می‌یابد و امکان بارداری می‌تواند بلافاصله وجود داشته باشد.
آی‌یودی هورمونی
آی‌یودی هورمونی مقدار مشخصی از هورمون پروژستین را در رحم آزاد می‌کند. این هورمون با غلیظ کردن مخاط دهانه رحم و ایجاد تغییراتی در محیط رحم از بارداری جلوگیری می‌کند. در برخی افراد، تخمک‌گذاری نیز ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرد.
آی‌یودی هورمونی می‌تواند خونریزی قاعدگی را کاهش دهد یا در بعضی افراد باعث قطع موقت خونریزی شود. پس از خارج کردن آن، باروری معمولاً سریع بازمی‌گردد؛ بنابراین، قطع بودن قاعدگی در زمان استفاده از آی‌یودی هورمونی لزوماً به معنی مشکل باروری نیست.
چه مدت بعد از برداشتن آی‌یودی می‌توان باردار شد؟
در بسیاری از افراد، امکان بارداری بلافاصله پس از برداشتن آی‌یودی وجود دارد. لازم نیست حتماً یک قاعدگی کامل رخ دهد یا چند ماه از خروج وسیله بگذرد.
زمان باردار شدن به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله:
- سن فرد
- نظم چرخه قاعدگی و زمان تخمک‌گذاری
- کیفیت تخمک و اسپرم
- سلامت رحم و لوله‌های رحمی
- سابقه بیماری‌هایی مانند اندومتریوز یا سندرم تخمدان پلی‌کیستیک
- دفعات و زمان رابطه جنسی در چرخه قاعدگی
برای مثال، ممکن است فردی در نخستین چرخه پس از برداشتن آی‌یودی باردار شود، درحالی‌که فرد دیگری چند ماه به زمان بیشتری نیاز داشته باشد. این تفاوت لزوماً به معنای وجود مشکل پزشکی نیست.
آیا باید تا اولین پریود صبر کرد؟
در اغلب موارد، برای شروع اقدام به بارداری لازم نیست تا اولین پریود پس از برداشتن آی‌یودی صبر کنید. تخمک‌گذاری می‌تواند پیش از اولین خونریزی قاعدگی رخ دهد؛ در نتیجه، بارداری بدون اینکه هنوز پریود شده باشید نیز امکان‌پذیر است.
بااین‌حال، اگر چرخه قاعدگی شما پیش از استفاده از آی‌یودی نامنظم بوده یا علت مشخصی برای قطع قاعدگی وجود داشته است، بهتر است وضعیت را با پزشک بررسی کنید.
صبر کردن تا اولین قاعدگی ممکن است برای تخمین دقیق‌تر سن بارداری مفید باشد، اما برای همه افراد یک ضرورت پزشکی نیست.
آیا نوع آی‌یودی بر زمان بارداری تأثیر دارد؟
هر دو نوع آی‌یودی مسی و هورمونی روش‌های برگشت‌پذیر پیشگیری از بارداری هستند. در اغلب موارد، پس از خارج کردن هر دو نوع، امکان اقدام به بارداری سریعاً فراهم می‌شود.
| موضوع | آی‌یودی مسی | آی‌یودی هورمونی |
|---|---|---|
| وجود هورمون | ندارد | دارد |
| اثر بر قاعدگی هنگام استفاده | ممکن است خونریزی را بیشتر کند | ممکن است خونریزی را کمتر یا متوقف کند |
| بازگشت باروری پس از خروج | معمولاً سریع | معمولاً سریع |
| نیاز معمول به انتظار چندماهه | ندارد | ندارد |
| امکان بارداری پیش از اولین پریود | بله | بله |
این تفاوت‌ها کلی هستند و وضعیت هر فرد ممکن است متفاوت باشد. اگر پس از خروج آی‌یودی، قاعدگی به حالت معمول بازنگشت یا علائم غیرعادی داشتید، بهتر است برای بررسی علت مراجعه کنید.
آیا استفاده طولانی‌مدت از آی‌یودی باعث ناباروری می‌شود؟
استفاده از آی‌یودی به‌خودی‌خود معمولاً باعث ناباروری نمی‌شود و شواهد پزشکی نشان می‌دهند که باروری پس از خارج کردن آن به‌سرعت بازمی‌گردد.
اگر پس از برداشتن آی‌یودی بارداری رخ ندهد، باید عوامل مختلفی بررسی شوند. برای نمونه، سن، اختلال تخمک‌گذاری، مشکلات لوله‌های رحمی، اندومتریوز و عوامل مرتبط با اسپرم می‌توانند در باردار شدن نقش داشته باشند.
همچنین، برخی عفونت‌های درمان‌نشده دستگاه تناسلی ممکن است بر سلامت لوله‌های رحمی تأثیر بگذارند. این مسئله با خود آی‌یودی یکسان نیست؛ به همین دلیل، در صورت سابقه عفونت لگنی یا عفونت‌های مقاربتی، پزشک ممکن است ارزیابی دقیق‌تری را پیشنهاد کند.
بنابراین، اگر مدت زیادی از آی‌یودی استفاده کرده‌اید، صرفاً به دلیل طولانی بودن مدت استفاده نباید تصور کنید که برای بارداری با مشکل روبه‌رو خواهید شد.
پریود بعد از برداشتن آی‌یودی چگونه است؟
تغییرات قاعدگی پس از خروج آی‌یودی به نوع وسیله و وضعیت بدن شما بستگی دارد.
پریود پس از آی‌یودی مسی
آی‌یودی مسی ممکن است در زمان استفاده باعث خونریزی بیشتر یا درد قاعدگی شود. پس از برداشتن آن، الگوی خونریزی ممکن است به وضعیت قبلی فرد نزدیک شود؛ البته زمان و میزان تغییر در افراد متفاوت است.
پریود پس از آی‌یودی هورمونی
در طول استفاده از آی‌یودی هورمونی، ممکن است خونریزی بسیار کم شود یا کاملاً قطع شود. پس از خارج کردن آن، قاعدگی می‌تواند دوباره شروع شود، اما زمان دقیق آن قابل پیش‌بینی نیست.
اگر قاعدگی شما قطع شده است، این موضوع به‌تنهایی نشان‌دهنده ناباروری نیست. از سوی دیگر، اگر رابطه بدون پیشگیری داشته‌اید و پریود نمی‌شوید، احتمال بارداری نیز باید در نظر گرفته شود.
لکه‌بینی و درد خفیف بعد از خروج آی‌یودی
برخی افراد پس از برداشتن آی‌یودی کمی لکه‌بینی، خونریزی سبک یا گرفتگی خفیف زیر شکم را تجربه می‌کنند. این علائم معمولاً کوتاه‌مدت هستند.
اگر خونریزی شدید، درد قابل‌توجه، تب، ترشحات بدبو یا علائمی دارید که بدتر می‌شوند، به‌جای اینکه آن‌ها را طبیعی فرض کنید، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
بهترین زمان رابطه برای بارداری پس از برداشتن آی‌یودی
از آنجا که امکان بازگشت سریع تخمک‌گذاری وجود دارد، می‌توانید پس از خروج آی‌یودی برای بارداری اقدام کنید؛ مگر اینکه پزشک به دلیل شرایط خاص شما توصیه دیگری داشته باشد.
برای افزایش احتمال بارداری، شناخت تقریبی زمان تخمک‌گذاری می‌تواند مفید باشد. تخمک‌گذاری معمولاً حدود دو هفته پیش از شروع قاعدگی بعدی رخ می‌دهد، اما این زمان در چرخه‌های مختلف و بین افراد متفاوت است.
پنجره باروری معمولاً شامل حدود پنج روز پیش از تخمک‌گذاری و روز تخمک‌گذاری است. رابطه جنسی هر یک تا دو روز در این بازه می‌تواند شانس بارداری را افزایش دهد. اگر نمی‌خواهید زمان تخمک‌گذاری را محاسبه کنید، رابطه منظم هر دو تا سه روز در طول چرخه نیز راهکار مناسبی است.
روش‌های پیش‌بینی تخمک‌گذاری، مانند بررسی ترشحات دهانه رحم یا استفاده از کیت‌های تخمک‌گذاری، ممکن است کمک‌کننده باشند؛ اما هیچ‌کدام به‌تنهایی تضمین‌کننده بارداری نیستند.
قبل از اقدام به بارداری چه مراقبت‌هایی لازم است؟
خارج کردن آی‌یودی فرصت مناسبی برای مرور وضعیت سلامت و آماده شدن برای بارداری است. اقدامات زیر می‌توانند به شروع سالم‌تر این دوره کمک کنند.
۱. مصرف اسیدفولیک را شروع کنید
برای بیشتر افرادی که قصد بارداری دارند، مصرف روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسیدفولیک از دست‌کم یک ماه پیش از بارداری توصیه می‌شود. این ویتامین به کاهش خطر برخی نقص‌های لوله عصبی جنین کمک می‌کند.
افرادی که سابقه بارداری مبتلا به نقص لوله عصبی یا برخی شرایط پزشکی خاص دارند، ممکن است به دوز متفاوتی نیاز داشته باشند. در این موارد، دوز مناسب باید توسط پزشک تعیین شود.
۲. داروها و مکمل‌های خود را بررسی کنید
اگر داروی نسخه‌ای، داروی بدون نسخه یا مکمل گیاهی مصرف می‌کنید، پیش از بارداری درباره ایمنی آن سؤال کنید. بعضی داروها در بارداری مناسب نیستند و ممکن است لازم باشد با نظر پزشک تغییر کنند.
هیچ داروی ضروری را خودسرانه قطع نکنید؛ گاهی کنترل بیماری زمینه‌ای برای سلامت مادر و جنین اهمیت زیادی دارد.
۳. بیماری‌های زمینه‌ای را کنترل کنید
اگر دیابت، بیماری تیروئید، فشار خون بالا یا مشکل پزشکی دیگری دارید، بهتر است پیش از بارداری برای کنترل مناسب آن برنامه‌ریزی کنید.
در صورت سابقه نامنظمی قاعدگی، اندومتریوز یا مشکلات باروری نیز می‌توانید در همین مرحله درباره ارزیابی‌های لازم با پزشک مشورت کنید.
۴. تغذیه و سبک زندگی سالم را در اولویت قرار دهید
تغذیه متنوع، فعالیت بدنی متناسب، خواب کافی و پرهیز از سیگار و مواد مخدر برای سلامت عمومی و باروری مفید هستند. مصرف الکل نیز در دوران اقدام به بارداری بهتر است کنار گذاشته شود، زیرا ممکن است بارداری در مراحل ابتدایی هنوز تشخیص داده نشده باشد.
هیچ رژیم غذایی یا مکملی نمی‌تواند بارداری را تضمین کند؛ بنابراین از محصولات تبلیغاتی با وعده افزایش قطعی باروری پرهیز کنید.
۵. زمان مناسب برای ارزیابی باروری را بشناسید
اگر زیر ۳۵ سال هستید و پس از ۱۲ ماه رابطه منظم بدون پیشگیری باردار نشده‌اید، معمولاً ارزیابی باروری توصیه می‌شود. برای افراد ۳۵ سال به بالا، این ارزیابی معمولاً پس از شش ماه تلاش مطرح است.
اگر بیش از ۴۰ سال دارید یا سابقه بیماری‌هایی مانند اختلال تخمک‌گذاری، اندومتریوز یا مشکلات شناخته‌شده لوله‌های رحمی دارید، ممکن است ارزیابی زودتر مناسب باشد.
اگر پس از برداشتن آی‌یودی باردار نشدیم چه کنیم؟
باردار نشدن در نخستین ماه پس از برداشتن آی‌یودی لزوماً نشانه مشکل نیست. حتی در زوج‌هایی که مشکل شناخته‌شده‌ای ندارند، بارداری ممکن است چند چرخه زمان ببرد.
اگر در مدت مناسب بارداری رخ نداد، بهتر است بررسی فقط به وضعیت آی‌یودی محدود نشود. پزشک ممکن است با توجه به شرایط شما موارد زیر را ارزیابی کند:
- نظم قاعدگی و احتمال تخمک‌گذاری
- وضعیت رحم و لوله‌های رحمی
- سابقه عفونت یا جراحی لگنی
- شرایط پزشکی مرتبط با باروری
- آزمایش اسپرم شریک زندگی
بررسی هر دو نفر اهمیت دارد، زیرا مشکلات باروری می‌توانند به عوامل زنانه، مردانه یا ترکیبی از آن‌ها مربوط باشند.
آیا امکان بارداری با وجود آی‌یودی وجود دارد؟
بارداری در زمان استفاده صحیح از آی‌یودی نادر است، اما احتمال آن کاملاً صفر نیست. اگر آزمایش بارداری شما در حالی مثبت شده که آی‌یودی هنوز داخل رحم است، باید در اسرع وقت ارزیابی پزشکی انجام شود.
در این شرایط، لازم است محل بارداری مشخص شود؛ زیرا اگر بارداری با وجود آی‌یودی رخ دهد، احتمال بارداری خارج از رحم در میان بارداری‌های ایجادشده بیشتر است. بارداری خارج از رحم می‌تواند خطرناک باشد و به رسیدگی فوری نیاز دارد.
اگر قصد ادامه بارداری را دارید، پزشک درباره محل آی‌یودی و امکان خارج کردن ایمن آن تصمیم می‌گیرد. خودتان برای بیرون کشیدن آی‌یودی اقدام نکنید.
چه علائمی پس از برداشتن آی‌یودی نیاز به مراجعه دارند؟
پس از خروج آی‌یودی، علائم خفیفی مانند لکه‌بینی یا گرفتگی کوتاه‌مدت ممکن است رخ دهند. بااین‌حال، در موارد زیر باید ارزیابی پزشکی انجام شود:
- خونریزی شدید یا خونریزی‌ای که رو به افزایش است
- درد شدید یا مداوم زیر شکم
- تب یا ترشحات بدبوی واژن
- سرگیجه شدید یا غش
- مثبت شدن تست بارداری همراه با درد یا خونریزی
اگر احتمال بارداری وجود دارد و دچار درد شدید یک‌طرفه شکم، درد نوک شانه، خونریزی قابل‌توجه یا ضعف و غش شده‌اید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ این علائم می‌توانند نشانه بارداری خارج از رحم یا وضعیت اورژانسی دیگری باشند.
پرسش‌های متداول درباره بارداری پس از برداشتن آی‌یودی
چند روز بعد از برداشتن آی‌یودی امکان بارداری وجود دارد؟
بارداری می‌تواند بلافاصله پس از خارج کردن آی‌یودی امکان‌پذیر باشد. زمان دقیق به تخمک‌گذاری و سایر عوامل باروری بستگی دارد.
آیا بعد از آی‌یودی باید یک پریود کامل داشته باشم؟
خیر، در اغلب موارد برای اقدام به بارداری لازم نیست منتظر اولین قاعدگی بمانید. بااین‌حال، شروع قاعدگی می‌تواند تخمین سن بارداری را آسان‌تر کند.
آیا بعد از آی‌یودی هورمونی باروری دیرتر برمی‌گردد؟
در بیشتر افراد، باروری پس از برداشتن آی‌یودی هورمونی نیز سریع بازمی‌گردد. قطع یا کاهش قاعدگی در زمان استفاده از آن لزوماً به معنای مشکل باروری نیست.
اگر بعد از برداشتن آی‌یودی پریود نشوم، چه کار کنم؟
اگر رابطه بدون پیشگیری داشته‌اید، تست بارداری انجام دهید. اگر تست منفی است اما قاعدگی همچنان برنگشته یا علائم نگران‌کننده دارید، با پزشک مشورت کنید تا سایر علت‌ها بررسی شوند.
آیا لازم است قبل از برداشتن آی‌یودی رابطه جنسی نداشته باشم؟
اگر قصد بارداری دارید، درباره زمان مناسب خروج آی‌یودی و رابطه جنسی نزدیک به زمان برداشتن آن از پزشک راهنمایی بگیرید. زمان رابطه پیش از خروج می‌تواند از نظر احتمال وجود اسپرم در دستگاه تناسلی و زمان‌بندی بارداری اهمیت داشته باشد. اگر قصد بارداری ندارید، برای جلوگیری از بارداری ناخواسته باید درباره زمان شروع روش جایگزین پیشگیری مشورت کنید.
چه زمانی باید برای بررسی ناباروری مراجعه کنم؟
به‌طور معمول، در افراد زیر ۳۵ سال پس از ۱۲ ماه تلاش و در افراد ۳۵ سال به بالا پس از شش ماه تلاش، بررسی باروری توصیه می‌شود. در صورت وجود عوامل خطر یا سن بالاتر، ممکن است مراجعه زودتر لازم باشد.
جمع‌بندی
بارداری پس از برداشتن آی‌یودی معمولاً می‌تواند بدون تأخیر طولانی اتفاق بیفتد. در بیشتر افراد، باروری پس از خارج کردن آی‌یودی مسی یا هورمونی سریع بازمی‌گردد و لازم نیست برای اقدام به بارداری چند ماه صبر کنند.
اگر قصد بارداری دارید، مصرف اسیدفولیک را شروع کنید، داروهای خود را با پزشک مرور کنید و در صورت داشتن بیماری زمینه‌ای یا سابقه مشکلات باروری، مشاوره پیش از بارداری بگیرید. اگر بارداری رخ نداد، مدت تلاش، سن و سابقه پزشکی تعیین می‌کنند چه زمانی ارزیابی لازم است.
نکته مهم این است که باردار نشدن بلافاصله پس از برداشتن آی‌یودی به معنی ناباروری نیست؛ همان‌طور که مثبت شدن تست بارداری در حالی که آی‌یودی هنوز در رحم است، به ارزیابی سریع پزشکی نیاز دارد.