سرماخوردگی در بارداری یکی از مشکلات شایع دوران حاملگی است. گرفتگی بینی، آبریزش، عطسه، گلودرد و سرفه می‌توانند خواب و فعالیت روزانه مادر را مختل کنند و باعث نگرانی درباره سلامت جنین شوند. خوشبختانه، سرماخوردگی معمولی اغلب خفیف است و طی چند روز تا حدود یک یا دو هفته بهبود پیدا می‌کند.
بااین‌حال، در دوران بارداری باید در مصرف داروها احتیاط بیشتری داشت. برخی داروهای رایج سرماخوردگی برای همه هفته‌های بارداری مناسب نیستند و محصولات ترکیبی ممکن است چند ماده مؤثره داشته باشند. همچنین، علائم آنفلوانزا و کووید ۱۹ گاهی شبیه سرماخوردگی است، اما این عفونت‌ها می‌توانند عوارض جدی‌تری ایجاد کنند.
در این راهنما با علائم سرماخوردگی در بارداری، تأثیر آن بر جنین، روش‌های خانگی تسکین علائم، داروهای نیازمند احتیاط و زمان مراجعه به پزشک آشنا می‌شوید.
آیا سرماخوردگی در بارداری برای جنین خطرناک است؟
سرماخوردگی معمولی در بیشتر موارد مستقیماً به جنین آسیب نمی‌رساند و با مراقبت مناسب بهبود پیدا می‌کند. بااین‌حال، شدت بیماری و علائم همراه اهمیت دارند.
تب بالا یا طولانی، کم‌آبی بدن، مشکلات تنفسی و عفونت‌های دیگری مانند آنفلوانزا ممکن است به بررسی و درمان نیاز داشته باشند. بنابراین، نباید هر بیماری تنفسی را بدون توجه به علائم، سرماخوردگی ساده در نظر گرفت.
اگر علائم خفیف هستند، تنفس طبیعی است و می‌توانید مایعات بنوشید، معمولاً می‌توان با مراقبت خانگی شروع کرد. اما در صورت تب، بدترشدن علائم یا شک به آنفلوانزا و کووید ۱۹، بهتر است زودتر با پزشک تماس بگیرید.
علائم سرماخوردگی در بارداری چیست؟
علائم سرماخوردگی در دوران بارداری معمولاً مشابه علائم آن در سایر افراد است و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- آبریزش بینی یا گرفتگی بینی
- عطسه‌های مکرر
- گلودرد یا احساس خشکی گلو
- سرفه خفیف
- سردرد خفیف
- احساس خستگی و بی‌حالی
- افزایش ترشحات بینی
- گاهی تب خفیف
سرماخوردگی معمولاً به‌تدریج شروع می‌شود. اگر بیماری به‌طور ناگهانی با تب، لرز، بدن‌درد و ضعف شدید آغاز شود، احتمال آنفلوانزا بیشتر مطرح می‌شود؛ البته تنها از روی علائم نمی‌توان همیشه این دو بیماری را از یکدیگر تشخیص داد.
کووید ۱۹ نیز ممکن است با گلودرد، سرفه، تب، آبریزش بینی و خستگی همراه باشد. در صورت احتمال تماس با فرد مبتلا یا وجود علائم مشکوک، آزمایش و راهنمایی پزشکی می‌تواند به تشخیص کمک کند.
سرماخوردگی در سه‌ماهه اول بارداری
سه‌ماهه اول، دوره مهم شکل‌گیری اندام‌های جنین است و به همین دلیل مصرف دارو در این مرحله باید با دقت بیشتری انجام شود.
اگر در هفته‌های ابتدایی بارداری سرما بخورید، در بیشتر موارد می‌توانید با استراحت، نوشیدن مایعات و روش‌های غیردارویی علائم را کنترل کنید.
برای مصرف مسکن، داروی ضدسرفه، داروی گرفتگی بینی یا هر محصول ترکیبی باید با پزشک یا داروساز مشورت کنید. طبیعی یا گیاهی بودن یک فرآورده به معنی بی‌خطر بودن آن نیست.
اگر پیش از اطلاع از بارداری دارویی مصرف کرده‌اید، لزوماً به معنی آسیب به جنین نیست. نام دارو، مقدار و زمان مصرف را یادداشت کنید و برای بررسی دقیق با پزشک مشورت کنید.
سرماخوردگی در سه‌ماهه دوم بارداری
در سه‌ماهه دوم نیز سرماخوردگی معمولی اغلب بدون عارضه خاص بهبود پیدا می‌کند. بااین‌حال، همچنان باید به تب، کم‌آبی و علائم تنفسی توجه کرد.
مصرف خودسرانه داروهای ضدالتهاب مانند ایبوپروفن در این دوره مناسب نیست؛ زیرا این داروها از حدود هفته بیستم به بعد می‌توانند در برخی شرایط بر کلیه‌های جنین و مقدار مایع آمنیوتیک اثر بگذارند.
اگر گرفتگی بینی، سرفه یا گلودرد خواب شما را مختل می‌کند، ابتدا روش‌های غیردارویی را امتحان کنید و برای انتخاب دارو از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید.
سرماخوردگی در سه‌ماهه سوم بارداری
در سه‌ماهه سوم، بزرگ‌شدن رحم ممکن است نفس‌کشیدن را هنگام فعالیت یا درازکشیدن دشوارتر کند. گرفتگی بینی و سرفه نیز می‌توانند خواب مادر را مختل کنند.
در این مرحله، تب، تنگی نفس، ضعف شدید و کاهش توانایی نوشیدن مایعات اهمیت بیشتری دارند و نباید نادیده گرفته شوند.
همچنین، برخی داروها در هفته‌های پایانی بارداری محدودیت‌های جدی دارند. پیش از مصرف داروهای مسکن یا فرآورده‌های ترکیبی سرماخوردگی، ترکیبات آن‌ها را بررسی کنید.
اگر حرکات جنین کمتر از الگوی معمول شده است، فوراً با واحد مراقبت بارداری تماس بگیرید و منتظر برطرف‌شدن سرماخوردگی نمانید.
برای درمان سرماخوردگی در بارداری چه کنیم؟
سرماخوردگی معمولی درمانی ندارد که ویروس را فوراً از بین ببرد؛ هدف از مراقبت، کاهش علائم و کمک به بهبود طبیعی بدن است.
۱. استراحت کافی داشته باشید
بدن برای مقابله با عفونت به استراحت نیاز دارد. اگر احساس خستگی دارید، فعالیت‌های روزمره را کاهش دهید و فرصت بیشتری برای خواب در نظر بگیرید.
اگر گرفتگی بینی خواب شما را دشوار می‌کند، می‌توانید هنگام استراحت سر و بالاتنه را کمی بالاتر قرار دهید.
۲. مایعات کافی بنوشید
آب، سوپ و نوشیدنی‌های گرم می‌توانند به حفظ آب بدن و تسکین گلودرد کمک کنند. اگر به دلیل تب یا تعریق مایعات بیشتری از دست می‌دهید، توجه به آب‌رسانی اهمیت بیشتری دارد.
لازم نیست برای درمان سرماخوردگی مقدار غیرمعمولی مایعات بنوشید؛ مصرف متناسب با نیاز بدن کافی است، مگر اینکه پزشک به دلیل بیماری خاص محدودیتی تعیین کرده باشد.
۳. از محلول سالین بینی استفاده کنید
اسپری یا قطره بینی حاوی محلول نمکی ساده می‌تواند به کاهش گرفتگی و پاک‌شدن ترشحات کمک کند و معمولاً گزینه مناسبی در بارداری است.
اگر از شست‌وشوی بینی استفاده می‌کنید، آب استریل، مقطر یا آب جوشانده و سپس سردشده را مطابق دستور وسیله به کار ببرید. از آب شیر تصفیه‌نشده برای شست‌وشوی داخل بینی استفاده نکنید.
۴. هوای اتاق را مرطوب نگه دارید
اگر هوای خانه خشک است، دستگاه بخور سرد با رعایت نظافت و دستورالعمل سازنده ممکن است به کاهش خشکی بینی و گلو کمک کند.
دستگاه را مرتب تمیز کنید تا آلودگی و کپک در آن رشد نکند. از بخور با آب بسیار داغ یا خم‌شدن روی ظرف آب جوش پرهیز کنید؛ زیرا خطر سوختگی وجود دارد.
۵. برای گلودرد از نوشیدنی گرم کمک بگیرید
نوشیدن آب گرم یا نوشیدنی گرم همراه با مقدار متعارفی عسل و لیمو ممکن است گلودرد و سرفه را تسکین دهد. این روش علائم را کاهش می‌دهد، اما عفونت ویروسی را درمان نمی‌کند.
اگر دیابت بارداری دارید، مقدار قند و عسل مصرفی را در برنامه غذایی خود در نظر بگیرید.
۶. با آب نمک ولرم غرغره کنید
غرغره با آب ولرم و مقدار کمی نمک می‌تواند به تسکین گلودرد کمک کند. محلول را پس از غرغره بیرون بریزید و آن را نبلعید.
۷. از دود و محرک‌ها دوری کنید
دود سیگار، عطرهای تند و آلودگی هوا می‌توانند سرفه و تحریک گلو را تشدید کنند. در دوران بیماری تا حد امکان از این محرک‌ها فاصله بگیرید.
چه دارویی برای سرماخوردگی در بارداری مجاز است؟
هیچ دارویی را نمی‌توان بدون توجه به ترکیبات، مقدار مصرف، هفته بارداری و شرایط پزشکی برای همه افراد مناسب دانست. پیش از مصرف داروی بدون نسخه نیز با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
استامینوفن برای تب و درد
استامینوفن که با نام پاراستامول نیز شناخته می‌شود، معمولاً برای تسکین درد و کاهش تب در بارداری انتخاب مناسبی محسوب می‌شود؛ به شرط آنکه در صورت نیاز، مطابق راهنمای مصرف و برای کوتاه‌ترین مدت لازم استفاده شود.
اگر تب دارید، به‌ویژه در صورت تداوم یا بالا بودن آن، فقط به مصرف مسکن اکتفا نکنید و برای بررسی علت با پزشک تماس بگیرید.
همچنین بعضی داروهای ترکیبی سرماخوردگی حاوی استامینوفن هستند. مصرف هم‌زمان چند محصول ممکن است باعث دریافت بیش از حد این ماده شود.
داروهای گرفتگی بینی
اسپری یا قطره بینی سالین معمولاً انتخاب اولیه مناسبی است.
در مقابل، داروهای ضداحتقان مانند پسودوافدرین و برخی فرآورده‌های ضداحتقان بینی در بارداری ممکن است مناسب نباشند و باید از مصرف خودسرانه آن‌ها پرهیز کرد. حتی اگر یک اسپری برای مدت کوتاهی استفاده می‌شود، پیش از مصرف در بارداری با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
داروهای ضدسرفه
داروهای ضدسرفه ترکیبات مختلفی دارند و ایمنی آن‌ها یکسان نیست. بعضی شربت‌ها حاوی چند ماده مؤثره، الکل یا داروهای ضداحتقان هستند.
برای انتخاب محصول، نام دقیق دارو و ترکیبات آن را به پزشک یا داروساز نشان دهید. اگر سرفه شدید، طولانی یا همراه با تنگی نفس، درد قفسه سینه یا خلط خونی است، بررسی پزشکی ضروری است.
قرص مکیدنی و داروهای گلودرد
قرص‌های مکیدنی ساده ممکن است به تسکین گلودرد کمک کنند، اما همه محصولات یکسان نیستند. بعضی از آن‌ها مواد ضدالتهاب یا ترکیبات دارویی دیگری دارند که در بارداری نیازمند احتیاط هستند.
پیش از استفاده، ترکیبات محصول را بررسی کنید و در صورت تردید از داروساز سؤال کنید.
ایبوپروفن و آسپرین
ایبوپروفن و سایر داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی برای درمان خودسرانه تب و درد در بارداری مناسب نیستند. این داروها از حدود هفته بیستم به بعد محدودیت‌های مهمی دارند و در اواخر بارداری خطرات بیشتری ایجاد می‌کنند.
آسپرین کم‌دوزی که برای علت پزشکی مشخص تجویز شده، با مصرف خودسرانه آسپرین برای سرماخوردگی متفاوت است. اگر آسپرین کم‌دوز مصرف می‌کنید، بدون مشورت پزشک آن را قطع نکنید.
آنتی‌بیوتیک برای سرماخوردگی
سرماخوردگی معمولی ناشی از ویروس است و آنتی‌بیوتیک‌ها بر ویروس‌ها اثری ندارند. بنابراین، مصرف آنتی‌بیوتیک برای سرماخوردگی ساده مفید نیست و می‌تواند عوارض جانبی و مقاومت میکروبی ایجاد کند.
اگر پزشک به عفونت باکتریایی مانند بعضی موارد سینوزیت یا ذات‌الریه مشکوک باشد، ممکن است بر اساس معاینه و شرایط بارداری آنتی‌بیوتیک مناسب تجویز کند.
داروهای گیاهی و دمنوش‌ها
دمنوش‌ها، عصاره‌های گیاهی و مکمل‌های طبیعی همیشه بی‌خطر نیستند. درباره ایمنی بسیاری از ترکیبات گیاهی در بارداری اطلاعات کافی وجود ندارد و برخی ممکن است با داروها تداخل داشته باشند.
از مصرف خودسرانه عصاره‌های غلیظ، فرآورده‌های گیاهی دارویی و مکمل‌های ناشناخته خودداری کنید.
تفاوت سرماخوردگی، آنفلوانزا و کووید ۱۹ در بارداری
این سه بیماری ممکن است علائم مشابهی داشته باشند، اما خطرات و درمان آن‌ها متفاوت است.
سرماخوردگی معمولی: اغلب به‌تدریج با آبریزش بینی، عطسه، گلودرد و سرفه شروع می‌شود و معمولاً خفیف است.
آنفلوانزا: ممکن است به‌طور ناگهانی با تب، لرز، بدن‌درد، سردرد، خستگی شدید و سرفه شروع شود. بارداری خطر عوارض آنفلوانزا را افزایش می‌دهد.
کووید ۱۹: ممکن است با تب، گلودرد، سرفه، گرفتگی بینی، خستگی یا بدن‌درد همراه باشد. علائم به‌تنهایی همیشه برای تشخیص کافی نیستند.
اگر علائم شما به آنفلوانزا شباهت دارد، همان روز با پزشک تماس بگیرید. داروی ضدویروسی مانند اوسلتامیویر ممکن است برای درمان آنفلوانزا در بارداری تجویز شود و درمان زودهنگام اهمیت دارد. در صورت احتمال کووید ۱۹ نیز درباره آزمایش و درمان متناسب با شرایط خود راهنمایی بگیرید.
آیا تب در بارداری خطرناک است؟
تب می‌تواند نشانه عفونت باشد و علت آن باید در صورت بالا بودن، تداوم یا همراهی با علائم دیگر بررسی شود.
اگر دمای بدن شما به ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر رسیده است، با پزشک یا مرکز مراقبت بارداری تماس بگیرید؛ به‌ویژه اگر تب ادامه دارد یا با بدن‌درد شدید، ضعف یا علائم تنفسی همراه است.
استامینوفن ممکن است برای کاهش تب مناسب باشد، اما کاهش تب جایگزین بررسی علت آن نیست. از مصرف خودسرانه ایبوپروفن یا داروهای ترکیبی برای پایین‌آوردن تب خودداری کنید.
اگر تب با تنگی نفس، گیجی، درد قفسه سینه، ناتوانی در نوشیدن مایعات یا بدحال‌شدن سریع همراه است، کمک فوری پزشکی دریافت کنید.
چه زمانی سرماخوردگی در بارداری نیاز به مراجعه فوری دارد؟
در صورت بروز هر یک از موارد زیر، سریعاً با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید:
- تنگی نفس، به‌خصوص در حالت استراحت
- درد یا فشار در قفسه سینه
- تب بالا، تب پایدار یا تب همراه با بدحالی شدید
- ناتوانی در نگه‌داشتن مایعات یا نشانه‌های کم‌آبی، مانند ادرار بسیار کم و سرگیجه شدید
- گیجی، غش یا ضعف شدید
- سرفه خونی
- علائمی که پس از بهبود دوباره بدتر می‌شوند
- علائم بیماری که بیش از حدود ۱۰ روز بدون بهبود ادامه پیدا می‌کنند
- کاهش یا تغییر غیرمعمول حرکات جنین
- هرگونه خون‌ریزی واژینال یا علامت نگران‌کننده بارداری
برای تنگی نفس شدید، درد شدید قفسه سینه، گیجی یا کاهش سطح هوشیاری، فوراً از خدمات اورژانسی کمک بگیرید.
اگر علائم به آنفلوانزا یا کووید ۱۹ شباهت دارند، برای دریافت راهنمایی درباره آزمایش و درمان منتظر شدیدشدن بیماری نمانید.
چگونه از سرماخوردگی در بارداری پیشگیری کنیم؟
پیشگیری کامل همیشه ممکن نیست، اما رعایت چند نکته می‌تواند احتمال انتقال ویروس‌های تنفسی را کاهش دهد:
- دست‌ها را مرتب با آب و صابون بشویید.
- هنگام سرفه و عطسه، دهان و بینی را با دستمال بپوشانید و دستمال را دور بیندازید.
- از تماس نزدیک با افراد بیمار تا حد امکان پرهیز کنید.
- فضاهای بسته را به‌خوبی تهویه کنید.
- از تماس دست آلوده با چشم، بینی و دهان خودداری کنید.
- در محیط‌های پرخطر، درباره استفاده از ماسک مناسب راهنمایی بگیرید.
- درباره واکسن آنفلوانزا و واکسن‌های توصیه‌شده در بارداری با پزشک مشورت کنید.
واکسن آنفلوانزای تزریقی غیرفعال در بسیاری از راهنماها برای دوران بارداری توصیه می‌شود و می‌تواند خطر ابتلا به بیماری شدید و بستری‌شدن را کاهش دهد. نوع واکسن و زمان دریافت آن باید بر اساس توصیه‌های معتبر و شرایط محل زندگی انتخاب شود.
پرسش‌های متداول درباره سرماخوردگی در بارداری
آیا سرماخوردگی در ماه اول بارداری به جنین آسیب می‌زند؟
سرماخوردگی معمولی اغلب به جنین آسیب مستقیم نمی‌رساند. بااین‌حال، تب بالا یا طولانی و برخی عفونت‌های دیگر نیازمند بررسی هستند. برای مصرف دارو در سه‌ماهه اول نیز حتماً از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید.
برای آبریزش بینی در بارداری چه کنیم؟
اسپری یا قطره بینی سالین، نوشیدن مایعات و پرهیز از محرک‌ها می‌تواند کمک‌کننده باشد. پیش از مصرف داروهای ضداحتقان یا اسپری‌های دارویی با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
آیا بخور برای سرماخوردگی در بارداری مفید است؟
هوای مرطوب ممکن است خشکی و گرفتگی بینی را کاهش دهد. از دستگاه بخور سرد با رعایت نظافت استفاده کنید و از بخار آب جوش که خطر سوختگی دارد، پرهیز کنید.
آیا برای سرماخوردگی در بارداری می‌توان آنتی‌بیوتیک مصرف کرد؟
برای سرماخوردگی ویروسی معمولی، آنتی‌بیوتیک مؤثر نیست. اگر عفونت باکتریایی تشخیص داده شود، پزشک می‌تواند آنتی‌بیوتیک مناسب بارداری را تجویز کند.
آیا استامینوفن در بارداری مجاز است؟
استامینوفن معمولاً برای تسکین درد و کاهش تب در صورت نیاز قابل استفاده است، اما باید مطابق دستور مصرف و برای کوتاه‌ترین مدت لازم استفاده شود. در صورت تب بالا یا مداوم، علت بیماری نیز باید بررسی شود.
آیا سرماخوردگی باعث کاهش حرکت جنین می‌شود؟
کاهش حرکت جنین را نباید به سرماخوردگی نسبت داد یا نادیده گرفت. اگر حرکت جنین نسبت به الگوی معمول کمتر شده است، فوراً با واحد مراقبت بارداری تماس بگیرید.
سرماخوردگی در بارداری چند روز طول می‌کشد؟
بسیاری از سرماخوردگی‌ها طی چند روز رو به بهبود می‌روند و ممکن است بعضی علائم تا یک یا دو هفته ادامه پیدا کنند. اگر علائم بیش از ۱۰ روز بدون بهبود باقی ماندند، پس از بهبود دوباره شدید شدند یا هر زمان بدتر شدند، ارزیابی پزشکی لازم است.
آیا سرماخوردگی در بارداری نیاز به آزمایش کووید یا آنفلوانزا دارد؟
این موضوع به علائم، تماس با افراد بیمار، میزان شیوع بیماری و عوامل خطر بستگی دارد. چون علائم ممکن است مشابه باشند و درمان آنفلوانزا در بارداری به زمان شروع حساس است، در صورت شک به این عفونت‌ها زود با پزشک تماس بگیرید.
جمع‌بندی
سرماخوردگی معمولی در بارداری اغلب خفیف است و با استراحت، نوشیدن مایعات، محلول سالین بینی و روش‌های ساده خانگی بهبود پیدا می‌کند. بااین‌حال، مصرف خودسرانه داروهای سرماخوردگی، ضداحتقان‌ها، ایبوپروفن و فرآورده‌های گیاهی توصیه نمی‌شود.
تب بالا یا مداوم، تنگی نفس، درد قفسه سینه، کم‌آبی و کاهش حرکات جنین از علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند. همچنین اگر احتمال آنفلوانزا یا کووید ۱۹ وجود دارد، برای دریافت راهنمایی پزشکی زود اقدام کنید.
در دوران بارداری، بهترین روش درمان آن است که علائم را با اقدامات مناسب کاهش دهید و در صورت نیاز، دارو را با توجه به هفته بارداری و وضعیت سلامت خود انتخاب کنید.
منابع علمی
- Bumps – درمان سرماخوردگی و آنفلوانزا در بارداری
- CDC – مدیریت و درمان سرماخوردگی معمولی
- CDC – آنفلوانزا در دوران بارداری
- ACOG – پیشگیری و درمان آنفلوانزا در بارداری
- NHS – کووید ۱۹ و بارداری
این مقاله برای افزایش آگاهی عمومی است و جایگزین تشخیص و توصیه اختصاصی پزشک نیست.