آزمایش‌های دوران بارداری یکی از مهم‌ترین بخش‌های مراقبت‌های پیش از زایمان هستند. این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کنند وضعیت سلامت مادر بررسی شود، بعضی بیماری‌ها پیش از بروز علائم شناسایی شوند و احتمال برخی مشکلات مربوط به رشد و سلامت جنین ارزیابی شود. انجام به‌موقع آزمایش‌ها می‌تواند فرصت کافی برای درمان، پیگیری و برنامه‌ریزی مراقبت‌های لازم را فراهم کند.
بسیاری از مادران در ابتدای بارداری با فهرستی از آزمایش‌های خون، ادرار، غربالگری و سونوگرافی روبه‌رو می‌شوند و ممکن است ندانند هرکدام چه کاربردی دارند یا در چه هفته‌ای باید انجام شوند. در این راهنما، مهم‌ترین آزمایش‌های دوران بارداری را به تفکیک سه‌ماهه‌ها بررسی می‌کنیم.
نکته مهم: این مطلب برای افزایش آگاهی عمومی نوشته شده است. فهرست آزمایش‌ها برای همه بارداری‌ها یکسان نیست و پزشک یا ماما باید با توجه به شرایط فردی، سابقه بیماری‌ها، نتایج قبلی و دستورالعمل‌های محل زندگی، برنامه مناسب را تعیین کند.
آزمایش‌های دوران بارداری شامل چه مواردی هستند؟
آزمایش‌های بارداری را می‌توان در چند گروه اصلی قرار داد:
- آزمایش خون: برای بررسی کم‌خونی، گروه خونی، فاکتور Rh، برخی عفونت‌ها و در زمان مناسب، قند خون.
- آزمایش ادرار و کشت ادرار: برای بررسی عفونت ادراری، وجود برخی مواد غیرطبیعی و در صورت لزوم پیگیری مشکلات کلیوی یا عوارض بارداری.
- آزمایش‌های غربالگری ژنتیکی و کروموزومی: برای برآورد احتمال برخی اختلالات کروموزومی جنین.
- سونوگرافی‌های بارداری: برای بررسی سن بارداری، رشد و ساختارهای بدن جنین و در صورت نیاز، وضعیت جفت و مایع آمنیوتیک.
- آزمایش‌های اختصاصی در صورت نیاز: مانند بررسی عملکرد تیروئید، آزمایش‌های انعقادی یا بررسی بیماری‌های خاص، بر اساس شرایط مادر.
همه این آزمایش‌ها برای همه افراد ضروری نیستند. بعضی آزمایش‌ها در مراقبت معمول پیشنهاد می‌شوند و برخی دیگر فقط در صورت وجود عامل خطر، علائم یا نتیجه غیرطبیعی آزمایش قبلی درخواست می‌شوند.
جدول زمان‌بندی آزمایش‌های دوران بارداری
جدول زیر یک راهنمای کلی است، نه نسخه‌ای ثابت برای تمام مادران. زمان دقیق ممکن است با توجه به پروتکل مراقبت بارداری و وضعیت فرد تغییر کند.
| زمان تقریبی | آزمایش‌ها و بررسی‌های احتمالی | هدف |
|---|---|---|
| اولین مراجعه، معمولاً سه‌ماهه اول | شمارش کامل سلول‌های خون، گروه خونی و Rh، آزمایش ادرار و کشت ادرار، بررسی عفونت‌های منتخب | ارزیابی اولیه سلامت مادر |
| حدود هفته ۱۱ تا ۱۴ | سونوگرافی تعیین سن بارداری و در صورت انتخاب، غربالگری سه‌ماهه اول | بررسی رشد اولیه و ارزیابی احتمال برخی اختلالات |
| حدود هفته ۱۵ تا ۲۲، در صورت نیاز | برخی آزمایش‌های غربالگری خون و بررسی‌های تکمیلی | ارزیابی بیشتر خطر اختلالات منتخب |
| حدود هفته ۱۸ تا ۲۲ | سونوگرافی آنومالی یا بررسی ساختارهای جنین | بررسی آناتومی جنین |
| حدود هفته ۲۴ تا ۲۸ | غربالگری دیابت بارداری؛ گاهی تکرار شمارش خون | بررسی قند خون و احتمال کم‌خونی |
| سه‌ماهه سوم | بررسی فشار خون، ادرار و آزمایش‌های تکمیلی بر اساس شرایط مادر | پیگیری سلامت مادر و جنین |
| حدود هفته ۳۶ تا ۳۷ یا طبق دستورالعمل محلی | غربالگری استرپتوکوک گروه B در نظام‌های مراقبتی توصیه‌کننده | کاهش خطر عفونت نوزاد هنگام زایمان |
برخی آزمایش‌های عفونی، مانند HIV، هپاتیت B و سیفلیس، معمولاً در اوایل بارداری بررسی می‌شوند. بسته به شرایط فرد و دستورالعمل محلی، ممکن است تکرار بعضی از آن‌ها در ادامه بارداری نیز لازم باشد.
آزمایش‌های سه‌ماهه اول بارداری
سه‌ماهه اول از شروع بارداری تا پایان هفته سیزدهم ادامه دارد. در این دوره، هدف اصلی آزمایش‌ها شناخت وضعیت پایه سلامت مادر، شناسایی برخی عفونت‌ها و ارزیابی خطرهای احتمالی است.
۱. آزمایش شمارش کامل سلول‌های خون (CBC)
آزمایش CBC یکی از آزمایش‌های رایج ابتدای بارداری است. این آزمایش تعداد و ویژگی‌های سلول‌های خونی، از جمله گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید و پلاکت‌ها را بررسی می‌کند.
کاربردهای مهم آن عبارت‌اند از:
- بررسی احتمال کم‌خونی.
- کمک به شناسایی کمبود آهن در کنار سایر بررسی‌های لازم.
- بررسی تعداد پلاکت‌ها.
- فراهم‌کردن یک مقدار پایه برای مقایسه با آزمایش‌های بعدی.
کم‌خونی در بارداری می‌تواند با خستگی، ضعف، سرگیجه یا تنگی نفس همراه باشد، اما ممکن است هیچ علامت مشخصی نداشته باشد. اگر نتیجه CBC غیرطبیعی باشد، پزشک ممکن است آزمایش‌هایی مانند فریتین یا بررسی‌های تکمیلی دیگر را درخواست کند.
نکته: پایین بودن هموگلوبین همیشه به معنای کمبود آهن نیست. علت کم‌خونی باید با توجه به نتایج آزمایش و شرایط فرد مشخص شود؛ بنابراین مکمل آهن با دوز بالا را بدون مشورت شروع نکنید.
۲. آزمایش گروه خونی و فاکتور Rh
در ابتدای بارداری معمولاً گروه خونی مادر، مانند A، B، AB یا O، و فاکتور Rh بررسی می‌شود.
اگر مادر Rh منفی باشد، پزشک ممکن است آزمایش غربالگری آنتی‌بادی خون را نیز بررسی کند و بر اساس نتیجه، سابقه بارداری و دستورالعمل مراقبت، اقدامات پیشگیرانه لازم را در زمان مناسب انجام دهد.
اهمیت این موضوع در آن است که در برخی شرایط، ناسازگاری Rh می‌تواند باعث ساخته‌شدن آنتی‌بادی‌هایی شود که به گلبول‌های قرمز جنین آسیب می‌رسانند. این مسئله در بسیاری از موارد با مراقبت مناسب قابل پیشگیری یا کنترل است.
اگر گروه خونی یا Rh خود را می‌دانید، باز هم بهتر است نتیجه مستند آزمایش در پرونده بارداری ثبت شود.
۳. آزمایش ادرار و کشت ادرار
آزمایش ادرار ممکن است وجود پروتئین، گلوکز، خون یا نشانه‌های احتمالی عفونت را نشان دهد. در بسیاری از برنامه‌های مراقبت بارداری، کشت ادرار نیز در اوایل بارداری انجام می‌شود؛ زیرا گاهی باکتری در ادرار وجود دارد، بدون اینکه مادر سوزش ادرار یا علامت دیگری داشته باشد.
کشت ادرار مشخص می‌کند آیا باکتری قابل‌توجهی در نمونه رشد می‌کند و در صورت مثبت‌بودن، چه درمانی ممکن است مناسب باشد.
عفونت ادراری در بارداری را نباید خودسرانه درمان کرد. انتخاب دارو به نتیجه کشت، سن بارداری، حساسیت میکروب و شرایط مادر بستگی دارد.
برای نمونه‌گیری بهتر:
- دست‌ها را بشویید.
- ناحیه را طبق دستور آزمایشگاه تمیز کنید.
- بخش ابتدایی ادرار را در توالت دفع کنید.
- بخش میانی ادرار را در ظرف استریل جمع‌آوری کنید.
- نمونه را در زمان توصیه‌شده به آزمایشگاه تحویل دهید.
اگر تب، لرز، درد پهلو یا کمر، یا استفراغ همراه با علائم ادراری دارید، سریعاً ارزیابی پزشکی بگیرید؛ این علائم می‌توانند نشان‌دهنده عفونت جدی‌تر باشند.
۴. آزمایش‌های مربوط به عفونت‌ها
در مراقبت‌های بارداری معمولاً بررسی چند عفونت مهم پیشنهاد می‌شود. فهرست دقیق آن‌ها به دستورالعمل محلی و شرایط مادر بستگی دارد.
هپاتیت B: شناسایی عفونت اهمیت دارد؛ زیرا اقدامات پزشکی مناسب می‌توانند خطر انتقال ویروس به نوزاد را کاهش دهند.
هپاتیت C: در بسیاری از راهنماها، غربالگری در هر بارداری توصیه می‌شود. شناسایی عفونت امکان ارزیابی و برنامه‌ریزی مراقبت را فراهم می‌کند.
HIV: تشخیص زودهنگام و دریافت درمان مناسب می‌تواند خطر انتقال ویروس به نوزاد را به میزان زیادی کاهش دهد.
سیفلیس: این عفونت ممکن است پیامدهای جدی برای جنین داشته باشد، اما شناسایی و درمان به‌موقع آن اهمیت زیادی دارد.
سرخجه: بررسی سابقه واکسیناسیون یا ایمنی ممکن است در ارزیابی اولیه مطرح شود. واکسن حاوی ویروس زنده سرخجه معمولاً در دوران بارداری تزریق نمی‌شود؛ اگر ایمنی کافی وجود نداشته باشد، پزشک درباره اقدامات پس از زایمان راهنمایی می‌کند.
آزمایش‌های دیگری مانند بررسی کلامیدیا، سوزاک یا سل برای برخی افراد بر اساس سن، سابقه، علائم یا عوامل خطر درخواست می‌شوند.
۵. آزمایش تیروئید در بارداری
آزمایش تیروئید، به‌ویژه TSH و در صورت نیاز هورمون‌های دیگر، برای تمام مادران در همه نظام‌های مراقبتی به‌طور یکسان درخواست نمی‌شود. پزشک ممکن است در صورت سابقه بیماری تیروئید، مصرف دارو، علائم مشکوک یا وجود عوامل خطر، این بررسی را توصیه کند.
کم‌کاری یا پرکاری کنترل‌نشده تیروئید می‌تواند بر سلامت مادر و روند بارداری اثر بگذارد. اگر پیش از بارداری بیماری تیروئید داشته‌اید، داروها را خودسرانه قطع یا کم‌وزیاد نکنید؛ نیاز به دارو ممکن است در دوران بارداری تغییر کند.
آزمایش‌ها و غربالگری‌های ژنتیکی جنین
غربالگری‌های دوران بارداری به برآورد احتمال برخی اختلالات کروموزومی یا ژنتیکی کمک می‌کنند. این آزمایش‌ها با آزمایش‌های تشخیصی تفاوت دارند و نتیجه غربالگری به‌تنهایی تشخیص قطعی محسوب نمی‌شود.
۱. غربالگری سه‌ماهه اول و سونوگرافی NT
در بازه زمانی مناسب سه‌ماهه اول، ممکن است سونوگرافی برای اندازه‌گیری ضخامت پشت گردن جنین (NT) و آزمایش خون مادر به‌عنوان بخشی از غربالگری ترکیبی پیشنهاد شود.
هدف این بررسی، برآورد احتمال برخی اختلالات کروموزومی است. نتیجه بر اساس مجموعه‌ای از اطلاعات، از جمله سن مادر، اندازه‌گیری سونوگرافی و در صورت انجام، نشانگرهای خونی تفسیر می‌شود.
زمان انجام اهمیت دارد؛ بنابراین اگر قصد انجام این غربالگری را دارید، درباره بازه مناسب با پزشک یا مرکز مراقبت بارداری هماهنگ کنید.
۲. آزمایش NIPT یا غربالگری غیرتهاجمی پیش از تولد
NIPT نوعی آزمایش خون مادر است که DNA آزاد موجود در خون را بررسی می‌کند؛ بخش مربوط به بارداری عمدتاً از جفت منشأ می‌گیرد. این آزمایش می‌تواند برای برآورد احتمال برخی اختلالات کروموزومی، از جمله تریزومی ۲۱، به کار رود.
این آزمایش معمولاً از حدود هفته دهم بارداری به بعد قابل انجام است، اما زمان و شرایط آن باید با مرکز ارائه‌دهنده بررسی شود.
نکات مهم درباره NIPT:
- آزمایش غربالگری است، نه تشخیص قطعی.
- نتیجه با احتمال بالا نیازمند مشاوره و بررسی تشخیصی مناسب است.
- نتیجه کم‌خطر، تمام مشکلات ژنتیکی یا ساختاری احتمالی را رد نمی‌کند.
- هزینه، پوشش بیمه و دسترسی به آن در مراکز مختلف متفاوت است.
۳. آزمایش‌های غربالگری خون در سه‌ماهه دوم
اگر غربالگری سه‌ماهه اول انجام نشده باشد یا بر اساس برنامه مراقبتی نیاز به بررسی دیگری وجود داشته باشد، ممکن است آزمایش‌های خون سه‌ماهه دوم مانند غربالگری چهارگانه پیشنهاد شود.
این آزمایش‌ها احتمال برخی اختلالات را تخمین می‌زنند و نباید نتیجه آن‌ها را به‌تنهایی تشخیص بیماری تلقی کرد.
۴. آمنیوسنتز و نمونه‌برداری از پرزهای جفتی
این روش‌ها با آزمایش‌های غربالگری معمول متفاوت‌اند و برای بررسی تشخیصی برخی اختلالات ژنتیکی یا کروموزومی در شرایط خاص استفاده می‌شوند.
- نمونه‌برداری از پرزهای جفتی (CVS): معمولاً در اوایل بارداری و در بازه زمانی تعیین‌شده توسط متخصص انجام می‌شود.
- آمنیوسنتز: معمولاً از حدود هفته پانزدهم به بعد، بر اساس اندیکاسیون پزشکی قابل انجام است.
این روش‌ها برای همه بارداری‌ها لازم نیستند و ممکن است خطرات محدودی از جمله خطر اندک از دست‌رفتن بارداری داشته باشند. تصمیم‌گیری درباره آن‌ها باید پس از توضیح مزایا، محدودیت‌ها و خطرات توسط متخصص و با رضایت آگاهانه مادر انجام شود.
آزمایش‌های سه‌ماهه دوم بارداری
سه‌ماهه دوم معمولاً از هفته چهاردهم تا پایان هفته بیست‌وهفتم در نظر گرفته می‌شود. در این دوره، علاوه بر پیگیری‌های معمول، غربالگری دیابت بارداری و بررسی رشد و ساختار جنین اهمیت دارند.
۱. آزمایش قند خون و غربالگری دیابت بارداری
دیابت بارداری به افزایش قند خون گفته می‌شود که در دوران بارداری شناسایی می‌شود. این وضعیت ممکن است بدون علامت باشد؛ به همین دلیل آزمایش اهمیت دارد.
غربالگری معمولاً بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ انجام می‌شود. اگر مادر عوامل خطر داشته باشد، پزشک ممکن است ارزیابی قند خون را زودتر آغاز کند و در صورت نیاز در ادامه بارداری نیز آن را تکرار کند.
روش انجام آزمایش بسته به پروتکل مرکز متفاوت است. در بعضی روش‌ها، ابتدا محلول قندی نوشیده می‌شود و یک ساعت بعد خون‌گیری انجام می‌گیرد. اگر نتیجه از حد تعیین‌شده بالاتر باشد، ممکن است آزمایش تکمیلی برای تشخیص قطعی درخواست شود. در روش‌های دیگر، برنامه نمونه‌گیری و نیاز به ناشتا بودن متفاوت است.
قبل از آزمایش: از آزمایشگاه بپرسید که باید ناشتا باشید یا خیر و آیا محدودیت غذایی خاصی وجود دارد. بدون دستور مرکز، رژیم غذایی خود را به‌طور غیرعادی تغییر ندهید.
شناسایی دیابت بارداری به پزشک کمک می‌کند درباره تغذیه، فعالیت بدنی، پایش قند و در صورت نیاز دارو تصمیم بگیرد. کنترل مناسب قند خون می‌تواند خطر برخی عوارض را کاهش دهد.
۲. آزمایش تکراری کم‌خونی
در برخی برنامه‌های مراقبتی، CBC در سه‌ماهه دوم یا سوم تکرار می‌شود؛ به‌ویژه اگر مادر در معرض خطر کم‌خونی باشد یا آزمایش اولیه غیرطبیعی بوده باشد.
با افزایش حجم خون در بارداری، نیاز بدن به آهن نیز بیشتر می‌شود. اگر کم‌خونی تشخیص داده شود، پزشک با توجه به شدت آن، علت احتمالی و تحمل مادر، روش درمان را مشخص می‌کند.
۳. سونوگرافی آنومالی
سونوگرافی آنومالی معمولاً در حدود هفته‌های ۱۸ تا ۲۲ انجام می‌شود. این بررسی آزمایش خون نیست، اما بخش مهمی از ارزیابی دوران بارداری است.
در این سونوگرافی، ساختارهای اصلی بدن جنین بررسی می‌شوند و وضعیت‌هایی مانند محل جفت و برخی نشانه‌های مربوط به رشد نیز ارزیابی می‌شوند. با این حال، هیچ سونوگرافی‌ای نمی‌تواند همه ناهنجاری‌ها یا بیماری‌های احتمالی را شناسایی کند.
اگر تصویر به‌دلیل وضعیت قرارگیری جنین کامل نباشد، ممکن است تکرار سونوگرافی توصیه شود. درخواست بررسی مجدد لزوماً به معنای وجود مشکل نیست.
آزمایش‌ها و بررسی‌های سه‌ماهه سوم
در سه‌ماهه سوم، تمرکز مراقبت‌ها بر وضعیت مادر، رشد جنین و آمادگی برای زایمان است. همه مادران به مجموعه یکسانی از آزمایش‌های اضافه نیاز ندارند.
۱. بررسی کم‌خونی و وضعیت خون
با توجه به نتیجه آزمایش‌های قبلی، علائم مادر و برنامه مراقبتی، ممکن است CBC یا بررسی‌های دیگری تکرار شود. اگر مادر کم‌خونی داشته باشد، پزشک اثربخشی درمان را ارزیابی می‌کند.
۲. بررسی فشار خون و پروتئین ادرار
اندازه‌گیری فشار خون و بررسی ادرار در مراقبت‌های دوران بارداری اهمیت دارد. فشار خون بالا همراه با بعضی علائم یا یافته‌های آزمایشگاهی می‌تواند نشانه پره‌اکلامپسی باشد.
وجود پروتئین در ادرار به‌تنهایی برای تشخیص این عارضه کافی نیست و نبود پروتئین نیز در همه شرایط آن را رد نمی‌کند. پزشک نتیجه را در کنار فشار خون، علائم، آزمایش خون و وضعیت بارداری تفسیر می‌کند.
در صورت بروز سردرد شدید یا مداوم، تاری دید یا دیدن جرقه‌های نور، درد شدید بالای شکم، تنگی نفس یا تورم ناگهانی صورت و دست‌ها، فوراً ارزیابی پزشکی بگیرید. برای بررسی چنین علائمی تا نوبت آزمایش بعدی صبر نکنید.
۳. غربالگری استرپتوکوک گروه B
استرپتوکوک گروه B یا GBS نوعی باکتری است که ممکن است در دستگاه گوارش یا ناحیه تناسلی وجود داشته باشد، بدون اینکه در مادر بیماری ایجاد کند. بااین‌حال، انتقال آن هنگام زایمان می‌تواند در برخی نوزادان عفونت جدی ایجاد کند.
در بعضی دستورالعمل‌ها، نمونه‌گیری از واژن و ناحیه مقعد در حدود هفته‌های ۳۶ تا ۳۷ توصیه می‌شود؛ زمان دقیق و سیاست غربالگری با توجه به دستورالعمل کشور و مرکز مراقبت متفاوت است.
اگر نتیجه مثبت باشد، این موضوع به معنای بیمار بودن مادر نیست. در شرایط توصیه‌شده، آنتی‌بیوتیک هنگام زایمان برای کاهش خطر انتقال به نوزاد استفاده می‌شود. نتیجه مثبت به‌تنهایی معمولاً به این معنا نیست که مادر باید پیش از زایمان آنتی‌بیوتیک مصرف کند.
۴. آزمایش‌های تکمیلی بر اساس شرایط فردی
بسته به وضعیت مادر، ممکن است بررسی‌های دیگری مانند عملکرد کلیه و کبد، شمارش پلاکت‌ها، بررسی انعقاد خون یا آزمایش‌های مرتبط با بیماری‌های زمینه‌ای درخواست شود.
این آزمایش‌ها برای همه افراد به‌طور روتین لازم نیستند. تصمیم درباره آن‌ها باید بر اساس سابقه پزشکی، علائم، یافته‌های معاینه و نظر پزشک گرفته شود.
آیا برای آزمایش‌های بارداری باید ناشتا بود؟
خیر؛ همه آزمایش‌های دوران بارداری به ناشتایی نیاز ندارند. آمادگی به نوع آزمایش و روش انجام آن بستگی دارد.
- CBC و گروه خونی: معمولاً به ناشتایی نیاز ندارند.
- آزمایش ادرار و کشت ادرار: معمولاً ناشتا بودن لازم نیست؛ رعایت روش صحیح نمونه‌گیری اهمیت دارد.
- آزمایش قند خون یا تست تحمل گلوکز: بسته به نوع آزمون، ممکن است ناشتایی لازم باشد.
- آزمایش‌های تکمیلی: دستور آزمایشگاه و پزشک را بررسی کنید.
اگر چند آزمایش را هم‌زمان انجام می‌دهید، از آزمایشگاه بپرسید آیا لازم است ناشتا باشید و مصرف داروها یا مکمل‌ها باید چگونه باشد. داروهای تجویزی را بدون دستور پزشک قطع نکنید.
اگر نتیجه آزمایش بارداری غیرطبیعی باشد چه باید کرد؟
غیرطبیعی بودن یک نتیجه همیشه به معنای وجود بیماری جدی نیست. نتیجه ممکن است به عوامل مختلفی مانند سن بارداری، روش آزمایش، محدوده مرجع آزمایشگاه، کم‌آبی بدن، داروها یا شرایط پزشکی مادر وابسته باشد.
اقدامات بعدی ممکن است شامل یکی از موارد زیر باشد:
۱. تکرار آزمایش برای تأیید نتیجه.
۲. انجام آزمایش تکمیلی برای روشن‌شدن علت.
۳. مراجعه به متخصص مربوطه یا مشاوره ژنتیک.
۴. شروع درمان یا برنامه‌ریزی برای پایش دقیق‌تر بارداری.
۵. انجام سونوگرافی یا بررسی‌های تشخیصی، در صورت نیاز.
اگر نتیجه غربالگری ژنتیکی احتمال بالاتری را نشان دهد، به این معنا نیست که جنین حتماً به آن اختلال مبتلاست. پیش از تصمیم‌گیری، درباره معنای نتیجه، دقت آزمایش و گزینه‌های بعدی با پزشک مشورت کنید.
تفاوت آزمایش غربالگری و آزمایش تشخیصی چیست؟
این دو اصطلاح معنای متفاوتی دارند و دانستن تفاوت آن‌ها به تصمیم‌گیری آگاهانه کمک می‌کند.
آزمایش غربالگری احتمال ابتلا یا وجود یک وضعیت را تخمین می‌زند. نتیجه آن ممکن است کم‌خطر یا پرخطر باشد، اما به‌تنهایی تشخیص قطعی نیست.
آزمایش تشخیصی برای بررسی دقیق‌تر و تأیید یا رد برخی بیماری‌ها یا اختلالات به کار می‌رود. بسته به نوع آزمایش، ممکن است محدودیت‌ها یا خطرات خاصی داشته باشد.
برای مثال، NIPT یک آزمایش غربالگری است؛ در حالی که آمنیوسنتز می‌تواند برای بررسی تشخیصی برخی اختلالات کروموزومی استفاده شود. هیچ آزمایشی همه مشکلات احتمالی جنین را بررسی نمی‌کند.
آیا می‌توان بعضی آزمایش‌های دوران بارداری را انجام نداد؟
بسیاری از آزمایش‌های غربالگری پس از توضیح هدف، مزایا، محدودیت‌ها و پیامدهای احتمالی، با تصمیم آگاهانه مادر انجام می‌شوند. انتخاب درباره انجام غربالگری‌های ژنتیکی یک تصمیم شخصی است.
بااین‌حال، بهتر است پیش از رد یا به‌تعویق‌انداختن یک آزمایش، از پزشک بپرسید:
- این آزمایش دقیقاً چه چیزی را بررسی می‌کند؟
- نتیجه آن چگونه بر مراقبت من یا جنین اثر می‌گذارد؟
- اگر آزمایش انجام نشود، چه چیزی ممکن است شناسایی نشود؟
- آیا زمان انجام آن محدود است؟
- اگر نتیجه غیرطبیعی باشد، مرحله بعد چیست؟
برخی بررسی‌ها فقط در بازه زمانی مشخصی قابل انجام‌اند؛ بنابراین بهتر است تصمیم را به بعد از پایان آن بازه موکول نکنید.
پرسش‌های متداول درباره آزمایش‌های دوران بارداری
مهم‌ترین آزمایش‌های ابتدای بارداری کدام‌اند؟
معمولاً شمارش کامل سلول‌های خون، تعیین گروه خونی و Rh، آزمایش ادرار و کشت ادرار و غربالگری برخی عفونت‌ها از بررسی‌های رایج ابتدای بارداری هستند. پزشک ممکن است بر اساس شرایط مادر، آزمایش‌های دیگری نیز درخواست کند.
آزمایش قند بارداری در چند هفتگی انجام می‌شود؟
غربالگری دیابت بارداری معمولاً بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ انجام می‌شود. اگر عوامل خطر وجود داشته باشد، ممکن است ارزیابی قند خون زودتر شروع شود.
آیا همه آزمایش‌های بارداری باید ناشتا انجام شوند؟
خیر. بسیاری از آزمایش‌ها مانند CBC و گروه خونی معمولاً به ناشتایی نیاز ندارند. در آزمایش‌های قند خون، آمادگی به روش آزمون بستگی دارد؛ بنابراین باید دستور آزمایشگاه را دنبال کنید.
آیا آزمایش غربالگری می‌تواند بیماری جنین را قطعی مشخص کند؟
خیر. غربالگری احتمال برخی بیماری‌ها را برآورد می‌کند و نتیجه پرخطر معمولاً به بررسی بیشتر نیاز دارد. تشخیص قطعی فقط در مواردی و با آزمایش‌های تشخیصی مناسب امکان‌پذیر است.
اگر یک آزمایش را فراموش کنم، چه کار کنم؟
در اولین فرصت با پزشک یا مرکز مراقبت بارداری تماس بگیرید. بسته به نوع آزمایش و سن بارداری، ممکن است هنوز امکان انجام آن وجود داشته باشد یا پزشک روش جایگزینی پیشنهاد کند.
آیا آزمایش‌های بیشتر همیشه به معنای بارداری پرخطر است؟
خیر. بعضی آزمایش‌ها به‌صورت روتین انجام می‌شوند و بعضی دیگر برای روشن‌شدن یک نتیجه یا بررسی دقیق‌تر درخواست می‌شوند. تعداد آزمایش‌ها به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که بارداری پرخطر است یا خیر.
آیا نتیجه طبیعی آزمایش‌ها تضمین می‌کند که جنین کاملاً سالم است؟
خیر. آزمایش‌ها و سونوگرافی‌ها اطلاعات مهمی درباره سلامت مادر و جنین ارائه می‌کنند، اما محدودیت دارند و نمی‌توانند همه بیماری‌ها یا ناهنجاری‌های احتمالی را شناسایی کنند. ادامه مراقبت‌های منظم همچنان ضروری است.
جمع‌بندی
آزمایش‌های دوران بارداری برای بررسی سلامت مادر، شناسایی بعضی عفونت‌ها و کم‌خونی، ارزیابی قند خون و برآورد احتمال برخی مشکلات جنین انجام می‌شوند. زمان انجام آن‌ها اهمیت دارد؛ به همین دلیل بهتر است از ابتدای بارداری برنامه مراقبت خود را با پزشک یا ماما تنظیم کنید.
نتیجه هر آزمایش باید با توجه به سن بارداری، علائم، سابقه پزشکی و سایر بررسی‌ها تفسیر شود. از مصرف خودسرانه دارو یا مکمل، نگرانی بر اساس یک عدد آزمایش بدون تفسیر تخصصی و به‌تعویق‌انداختن بررسی علائم هشدار خودداری کنید.
منابع برای مطالعه بیشتر
- American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG): Routine Tests During Pregnancy — https://www.acog.org/womens-health/faqs/routine-tests-during-pregnancy
- NHS: Screening Tests in Pregnancy — https://www.nhs.uk/pregnancy/your-pregnancy-care/screening-tests/
- NHS: Your Antenatal Care and Appointments — https://www.nhs.uk/pregnancy/your-pregnancy-care/your-antenatal-care-and-appointments/
- CDC: Screening for Group B Strep Bacteria — https://www.cdc.gov/group-b-strep/testing/index.html
این مقاله جایگزین معاینه، تشخیص یا توصیه اختصاصی پزشک نیست.