گریه نوزاد هنگام شیر خوردن یکی از نگرانی‌های رایج والدین است. ممکن است نوزاد سینه مادر را بگیرد و پس از چند لحظه شروع به گریه کند، مرتب سینه را رها کند، هنگام خوردن شیر خشک بی‌قرار شود یا بعد از چند مکیدن بدن خود را به عقب بکشد. این رفتار همیشه به معنای کمبود شیر مادر یا گرسنه ماندن نوزاد نیست؛ گاهی وضعیت نامناسب شیر خوردن، جریان سریع یا کند شیر، نفخ، رفلاکس یا خستگی باعث این مشکل می‌شود.
برای پیدا کردن علت، بهتر است به زمان شروع گریه، نحوه مکیدن، علائم همراه و وضعیت عمومی نوزاد توجه کنید. در این مقاله از آناناز، علت‌های احتمالی گریه نوزاد هنگام شیر خوردن و روش‌های کمک به آرام شدن او را بررسی می‌کنیم.
علت گریه نوزاد هنگام شیر خوردن چیست؟
گریه هنگام تغذیه می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. مهم‌ترین علت‌ها عبارت‌اند از:
۱. گرسنگی شدید و دیر شروع کردن شیر دادن
گریه معمولاً یکی از نشانه‌های دیرهنگام گرسنگی است. نوزادی که مدت زیادی منتظر شیر مانده، ممکن است آن‌قدر بی‌قرار شود که نتواند به‌خوبی سینه مادر را بگیرد یا سرشیشه را پیدا کند.
نشانه‌های اولیه گرسنگی عبارت‌اند از:
- بردن دست‌ها به سمت دهان
- مکیدن انگشتان یا لب‌ها
- چرخاندن سر به سمت سینه مادر
- باز و بسته کردن دهان
- جست‌وجوی سینه یا سرشیشه
چه کار کنیم؟ سعی کنید پیش از شروع گریه شدید، با مشاهده این نشانه‌ها به نوزاد شیر بدهید. اگر نوزاد از شدت گریه نمی‌تواند شیر بخورد، ابتدا او را با تماس آرام، بغل کردن و صحبت ملایم آرام کنید و سپس دوباره شیر دادن را امتحان کنید.
۲. گرفتن نامناسب سینه مادر
یکی از علت‌های مهم بی‌قراری نوزاد هنگام شیر خوردن، درست نگرفتن سینه است. اگر نوزاد فقط نوک سینه را بمکد و نتواند بخش مناسبی از هاله اطراف آن را در دهان بگیرد، ممکن است شیر خوردن برایش دشوار شود.
نشانه‌های احتمالی گرفتن نامناسب سینه عبارت‌اند از:
- رها کردن مکرر سینه
- شنیدن صدای کلیک هنگام مکیدن
- درد، ترک یا زخم نوک سینه مادر
- مکیدن‌های کوتاه و نامنظم بدون بلع واضح
- بی‌قراری و نارضایتی پس از تغذیه
راهکار: بدن نوزاد را به سمت خود نگه دارید، به‌طوری‌که سر و بدن او در یک راستا باشند و مجبور نباشد برای رسیدن به سینه گردن خود را بچرخاند. اجازه دهید دهانش به‌اندازه کافی باز شود و سپس او را به سمت سینه نزدیک کنید.
اگر شیر خوردن دردناک است یا نوزاد مرتب سینه را رها می‌کند، بهتر است از پزشک یا مشاور شیردهی کمک بگیرید.
۳. سریع بودن جریان شیر مادر
گاهی شیر مادر با شدت زیادی خارج می‌شود و نوزاد نمی‌تواند هم‌زمان با مکیدن، بلعیدن و نفس کشیدن هماهنگی کافی داشته باشد. در چنین شرایطی ممکن است سرفه کند، شیر از گوشه دهانش بیرون بریزد، سینه را رها کند یا شروع به گریه کند.
چه کار کنیم؟
- در صورت راحت بودن برای مادر، وضعیت نیمه‌خوابیده یا تکیه‌داده را امتحان کنید تا جریان شیر برای نوزاد قابل‌کنترل‌تر شود.
- اگر نوزاد سرفه می‌کند یا برای نفس کشیدن مشکل دارد، تغذیه را متوقف کنید و اجازه دهید تنفسش به حالت طبیعی برگردد.
- اگر جریان شیر مرتب باعث خفگی یا سرفه می‌شود، با پزشک یا مشاور شیردهی مشورت کنید.
جریان سریع شیر تنها علت ممکن نیست؛ مشکلات هماهنگی مکیدن و بلع نیز گاهی به ارزیابی تخصصی نیاز دارند.
۴. کند بودن جریان شیر یا دشواری در دریافت شیر
گاهی نوزاد گرسنه است، اما شیر به‌اندازه‌ای که انتظار دارد سریع در دسترسش قرار نمی‌گیرد. در این حالت ممکن است چند بار مکیدن کند، بی‌قرار شود، سینه را بکشد یا با گریه آن را رها کند.
با این حال، گریه به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که شیر مادر کم است. برای ارزیابی دریافت شیر باید به نشانه‌هایی مانند بلع قابل‌مشاهده، تعداد پوشک‌های خیس، روند وزن‌گیری و وضعیت عمومی نوزاد توجه کرد.
اگر نوزاد اغلب هنگام تغذیه بی‌قرار است، صدای بلع او شنیده نمی‌شود یا وزن‌گیری مناسبی ندارد، بررسی وضعیت شیردهی اهمیت دارد. بدون ارزیابی، مصرف دارو یا مکمل برای افزایش شیر یا تغییر تغذیه نوزاد را شروع نکنید.
۵. نفخ و نیاز به آروغ زدن
برخی نوزادان هنگام شیر خوردن هوا می‌بلعند. این موضوع ممکن است باعث احساس ناراحتی، جمع کردن پاها، پیچ‌وتاب خوردن و گریه شود.
اگر نوزاد هنگام تغذیه مرتب مکث می‌کند، بدنش را جمع می‌کند یا پس از مدتی مکیدن بی‌قرار می‌شود، می‌توانید تغذیه را برای مدت کوتاهی متوقف کنید و به او فرصت آروغ زدن بدهید.
نکته: همه نوزادان در هر وعده حتماً به آروغ زدن نیاز ندارند. اگر نوزاد راحت است، لازم نیست تغذیه را به‌اجبار متوقف کنید.
۶. رفلاکس نوزاد
رفلاکس زمانی اتفاق می‌افتد که محتویات معده به سمت مری برگردد. این حالت در بسیاری از نوزادان دیده می‌شود و ممکن است با بالا آوردن شیر، سکسکه، بلع مکرر، سرفه یا بی‌قراری هنگام تغذیه همراه باشد.
بعضی نوزادان علائم رفلاکس دارند، اما شیر را به‌وضوح بالا نمی‌آورند. بااین‌حال، گریه هنگام شیر خوردن به‌تنهایی برای تشخیص رفلاکس کافی نیست.
برای کمک به نوزاد می‌توانید وضعیت مناسب تغذیه را رعایت کنید، در صورت نیاز بین شیر خوردن مکث کوتاهی داشته باشید و پس از تغذیه، زمانی که بیدار است، او را در وضعیت عمودی در آغوش نگه دارید.
برای خواب، نوزاد باید همیشه به پشت و روی سطح صاف و سفت بخوابد. بالا آوردن سر تخت، استفاده از بالش یا خواباندن نوزاد روی شکم برای درمان رفلاکس ایمن نیست.
اگر نوزاد هنگام شیر خوردن مرتب گریه می‌کند، از خوردن شیر امتناع می‌کند، مکرراً استفراغ دارد یا وزن نمی‌گیرد، به پزشک مراجعه کنید.
۷. حساسیت یا عدم تحمل برخی مواد غذایی
در مواردی، حساسیت به پروتئین شیر گاو می‌تواند با علائمی مانند استفراغ، اسهال، وجود خون در مدفوع، اگزما یا بی‌قراری همراه باشد. این احتمال به‌ویژه زمانی مطرح می‌شود که چند علامت هم‌زمان وجود داشته باشند.
گریه به‌تنهایی نشانه حساسیت غذایی نیست. همچنین نباید بدون مشورت پزشک، شیر خشک را مرتب عوض کنید یا مادر شیرده گروه‌های غذایی مهمی مانند لبنیات را از رژیم خود حذف کند. اگر به حساسیت مشکوک هستید، بهتر است علائم نوزاد توسط پزشک بررسی شود.
۸. گرفتگی بینی یا مشکل در تنفس
نوزاد برای شیر خوردن باید بتواند مکیدن، بلعیدن و تنفس را هماهنگ کند. گرفتگی بینی ممکن است این کار را دشوار کند و باعث شود نوزاد مرتب سینه یا شیشه را رها کند.
اگر نوزاد هنگام تغذیه صدای تنفس غیرمعمول دارد، برای نفس کشیدن مکث‌های مکرر می‌کند یا به‌سختی شیر می‌خورد، وضعیت او را جدی بگیرید.
در صورت دشواری تنفس، کبودی لب‌ها یا وقفه‌های غیرعادی تنفسی، فوراً کمک پزشکی دریافت کنید. برای گرفتگی ساده بینی نیز، به‌ویژه در نوزادان کم‌سن، درباره روش مناسب پاک‌سازی بینی از پزشک راهنمایی بگیرید.
۹. خستگی، خواب‌آلودگی یا تحریک بیش از حد
گاهی نوزاد به‌اندازه کافی گرسنه نیست یا آن‌قدر خسته شده که نمی‌تواند به‌آرامی شیر بخورد. نور شدید، سر و صدای زیاد و جابه‌جایی مکرر نیز ممکن است بی‌قراری او را بیشتر کند.
در این شرایط، محیطی آرام فراهم کنید، نوزاد را به‌آرامی در آغوش بگیرید و به نشانه‌های گرسنگی و خواب‌آلودگی توجه کنید. اگر نوزاد شیر نمی‌خورد و به‌طور غیرمعمول خواب‌آلود است یا به‌سختی بیدار می‌شود، این وضعیت را صرفاً به خستگی نسبت ندهید و فوراً از پزشک کمک بگیرید.
چرا نوزاد سینه مادر را می‌گیرد و دوباره گریه می‌کند؟
اگر نوزاد سینه را می‌گیرد، چند بار می‌مکد و سپس گریه می‌کند، علت ممکن است به یکی از این موارد مربوط باشد:
- جریان شیر خیلی سریع یا خیلی کند است.
- نوزاد سینه را به‌درستی نمی‌گیرد.
- هنوز آرام نشده یا از شدت گرسنگی بی‌قرار است.
- به آروغ زدن یا یک مکث کوتاه نیاز دارد.
- هنگام تغذیه احساس ناراحتی ناشی از رفلاکس دارد.
- به دلیل گرفتگی بینی یا مشکل دیگری در مکیدن و بلعیدن دچار مشکل شده است.
به زمان شروع گریه توجه کنید. اگر گریه از همان لحظه گرفتن سینه آغاز می‌شود، وضعیت گرفتن سینه و میزان آرامش نوزاد را بررسی کنید. اگر پس از چند دقیقه مکیدن شروع می‌شود، جریان شیر، خستگی و نیاز به مکث را نیز در نظر بگیرید.
این الگوها فقط سرنخ هستند و علت قطعی را مشخص نمی‌کنند.
چرا نوزاد هنگام خوردن شیر خشک گریه می‌کند؟
گریه هنگام شیر خشک خوردن نیز ممکن است به علت‌های مختلفی رخ دهد؛ از جمله:
- اندازه نامناسب سوراخ سرشیشه یا سرعت نامتناسب جریان شیر
- وضعیت نامناسب قرار گرفتن سر و بدن
- گرسنگی شدید یا خستگی
- بلعیدن هوا و نفخ
- رفلاکس یا ناراحتی هنگام تغذیه
- حساسیت غذایی یا یک مشکل پزشکی دیگر
هنگام شیر دادن با شیشه، نوزاد را در آغوش بگیرید و شیشه را طوری نگه دارید که جریان شیر قابل‌کنترل باشد. برای مکث کردن به او فرصت بدهید و وقتی نشانه‌های سیری را نشان می‌دهد، او را مجبور نکنید شیشه را تمام کند.
هرگز شیشه را به‌صورت تکیه‌داده در دهان نوزاد رها نکنید و هنگام شیر دادن او را تنها نگذارید. شیر خشک را دقیقاً مطابق دستور روی بسته آماده کنید؛ افزودن پودر یا آب بیشتر از مقدار توصیه‌شده می‌تواند خطرناک باشد.
چگونه نوزاد را هنگام شیر خوردن آرام کنیم؟
اگر نوزاد هنگام تغذیه گریه می‌کند، این مراحل را امتحان کنید:
۱. مکث کنید: اگر نوزاد به‌شدت گریه می‌کند، او را مجبور به ادامه شیر خوردن نکنید.
۲. علت‌های ساده را بررسی کنید: پوشک، دمای محیط، خستگی، گرفتگی بینی و علائم گرسنگی را بررسی کنید.
۳. نوزاد را آرام کنید: او را در آغوش بگیرید، با صدای ملایم با او صحبت کنید و در صورت امکان تماس پوست با پوست را امتحان کنید.
۴. وضعیت تغذیه را اصلاح کنید: سر و بدن نوزاد را در راستای مناسب نگه دارید و مطمئن شوید که گرفتن سینه یا قرارگیری سرشیشه برایش راحت است.
۵. به او فرصت مکث بدهید: اگر نیاز دارد، برای آروغ زدن یا استراحت کوتاه توقف کنید.
۶. نشانه‌های سیری و گرسنگی را دنبال کنید: هر بار گریه را به معنای گرسنگی یا کمبود شیر ندانید. اگر نوزاد سرش را برمی‌گرداند، دهانش را می‌بندد یا دیگر تمایلی به مکیدن ندارد، ممکن است سیر شده باشد.
۷. الگوی بی‌قراری را یادداشت کنید: زمان تغذیه، مدت گریه، بالا آوردن شیر، تعداد پوشک‌های خیس و هر علامت همراه را ثبت کنید. این اطلاعات در صورت نیاز به پزشک کمک می‌کند علت را بهتر بررسی کند.
اگر این مشکل مرتب تکرار می‌شود، بهتر است نحوه شیر خوردن نوزاد توسط پزشک یا مشاور شیردهی بررسی شود.
چه زمانی گریه نوزاد هنگام شیر خوردن خطرناک است؟
در بیشتر موارد، بی‌قراری هنگام تغذیه علت ساده‌ای دارد؛ اما بعضی علائم به بررسی سریع پزشکی نیاز دارند.
فوراً به اورژانس مراجعه کنید اگر نوزاد:
- به‌سختی نفس می‌کشد یا لب‌ها و زبانش کبود می‌شود.
- بسیار بی‌حال است، به‌سختی بیدار می‌شود یا واکنش طبیعی ندارد.
- استفراغ سبزرنگ یا خونی دارد.
- استفراغ شدید و جهنده دارد، به‌ویژه اگر تکرار شود یا با بدحالی همراه باشد.
اگر نوزاد زیر سه ماه است و دمای بدن او به ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر می‌رسد، باید فوراً ارزیابی پزشکی شود.
همچنین در صورت امتناع مکرر از شیر، کاهش محسوس پوشک‌های خیس، خشکی دهان، استفراغ‌های مکرر، وجود خون در مدفوع یا وزن‌گیری نامناسب، در اسرع وقت با پزشک تماس بگیرید. برای ارزیابی علائم کم‌آبی یا بیماری در نوزادان کوچک منتظر شدیدتر شدن وضعیت نمانید.
آیا گریه هنگام شیر خوردن نشانه کمبود شیر مادر است؟
خیر. گریه نوزاد به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که شیر مادر کافی نیست. برای بررسی دریافت شیر، باید مجموعه‌ای از نشانه‌ها را در نظر گرفت:
- شنیدن یا مشاهده بلع هنگام شیر خوردن
- تغذیه مؤثر و گرفتن مناسب سینه
- تعداد کافی پوشک خیس متناسب با سن
- روند مناسب افزایش وزن
- وضعیت عمومی مناسب نوزاد پس از تغذیه
بسیاری از نوزادان در هفته‌های نخست به دفعات شیر می‌خورند. اگر نوزاد مرتب گرسنه به نظر می‌رسد، اغلب سینه را رها می‌کند، بلع واضحی ندارد یا پوشک خیس کمتری دارد، ارزیابی توسط پزشک یا مشاور شیردهی اهمیت دارد.
برای اطلاعات بیشتر می‌توانید بخش مقالات والدگری و مراقبت از کودک در آناناز را نیز مطالعه کنید.
پرسش‌های متداول
۱. چرا نوزاد هنگام شیر خوردن گریه می‌کند و سینه را رها می‌کند؟
گرفتن نامناسب سینه، جریان سریع یا کند شیر، گرسنگی شدید، نفخ، رفلاکس یا خستگی از علت‌های احتمالی هستند. اگر این رفتار مکرر است یا نوزاد به‌اندازه کافی شیر نمی‌خورد، وضعیت تغذیه او را بررسی کنید.
۲. آیا گریه هنگام شیر خوردن به معنی کم بودن شیر مادر است؟
نه لزوماً. گریه ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد. تعداد پوشک‌های خیس، شنیدن بلع و روند وزن‌گیری برای ارزیابی دریافت شیر اطلاعات بیشتری فراهم می‌کنند.
۳. چرا نوزاد هنگام شیر خوردن بدنش را عقب می‌کشد؟
ممکن است از جریان نامناسب شیر، وضعیت ناراحت‌کننده، نفخ یا رفلاکس ناراحت باشد. اگر این حالت همراه با امتناع از تغذیه، درد آشکار یا استفراغ مکرر است، باید توسط پزشک بررسی شود.
۴. آیا باید هنگام گریه، شیر دادن را متوقف کنیم؟
اگر نوزاد به‌شدت گریه می‌کند، بهتر است برای آرام کردن او مکث کنید و سپس دوباره شیر دادن را امتحان کنید. او را مجبور به مکیدن نکنید. اگر تنفسش مشکل دارد یا نشانه‌های خطر دیده می‌شود، تغذیه را متوقف کنید و کمک پزشکی بگیرید.
۵. چه زمانی باید برای گریه نوزاد هنگام شیر خوردن به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر گریه در بیشتر وعده‌ها تکرار می‌شود، نوزاد شیر را پس می‌زند، وزن‌گیری مناسبی ندارد یا علائم دیگری مانند استفراغ مکرر، کاهش ادرار یا بی‌حالی دیده می‌شود، با پزشک مشورت کنید. دشواری تنفس، کبودی، بی‌حالی شدید یا تب ۳۸ درجه و بالاتر در نوزاد زیر سه ماه به ارزیابی فوری نیاز دارد.
جمع‌بندی
گریه نوزاد هنگام شیر خوردن می‌تواند ناشی از گرسنگی شدید، گرفتن نامناسب سینه، جریان نامناسب شیر، نفخ، رفلاکس، خستگی یا مشکلات دیگری باشد. بهترین راه، توجه به زمان شروع گریه، اصلاح آرام وضعیت تغذیه و بررسی نشانه‌های دریافت کافی شیر است.
اگر بی‌قراری مکرر است یا با امتناع از تغذیه، کاهش ادرار، وزن‌گیری نامناسب یا علائم بیماری همراه می‌شود، برای بررسی علت از پزشک کمک بگیرید. در صورت مشاهده علائم خطر، رسیدگی فوری ضروری است.