حرکات جنین یکی از شیرین‌ترین تجربه‌های دوران بارداری است. بسیاری از مادران با احساس نخستین تکان‌های جنین، ارتباط عاطفی بیشتری با فرزند خود برقرار می‌کنند. در عین حال، حرکت‌های جنین فقط یک تجربه احساسی نیستند؛ آشنایی با الگوی معمول حرکت‌های نوزاد در رحم می‌تواند به مادر کمک کند تغییرات مهم را زودتر تشخیص دهد.
حرکات جنین در طول بارداری تغییر می‌کنند. ابتدا ممکن است مانند حباب، لرزش یا بال‌زدن پروانه احساس شوند و با بزرگ‌تر شدن جنین، به شکل ضربه، غلتیدن، کشش یا فشار مشخص در شکم درآیند. زمان شروع این حرکات، شدت آن‌ها و تعداد دفعات احساس حرکت در مادران مختلف متفاوت است.
نکته بسیار مهم این است که اگر حرکات جنین نسبت به الگوی معمول او کمتر شده، ضعیف‌تر شده یا متوقف شده است، باید فوراً با ماما، پزشک یا واحد زایمان تماس بگیرید و تا روز بعد منتظر نمانید. در اواخر بارداری نیز حرکت‌ها نباید صرفاً به دلیل کمبود جا در رحم متوقف شوند.
در این راهنما، زمان شروع حرکات جنین، انواع حرکت‌ها، عوامل مؤثر بر آن‌ها، روش شمارش، تفاوت حرکات طبیعی و نگران‌کننده و زمان مراجعه به پزشک را بررسی می‌کنیم.
حرکات جنین از چند هفتگی شروع می‌شود؟
جنین از هفته‌های ابتدایی بارداری حرکت می‌کند، اما مادر در این زمان هنوز نمی‌تواند حرکات او را احساس کند. نخستین حرکت‌هایی که مادر تشخیص می‌دهد معمولاً بین هفته‌های ۱۶ تا ۲۴ بارداری احساس می‌شوند.
در بارداری اول، بسیاری از مادران حرکت‌ها را نزدیک هفته‌های ۱۸ تا ۲۰ یا کمی دیرتر تشخیص می‌دهند. مادرانی که قبلاً بارداری داشته‌اند ممکن است زودتر متوجه این احساس شوند؛ زیرا با شکل حرکت‌های جنین آشنایی بیشتری دارند.
اگر تا پایان هفته ۲۴ هیچ حرکتی احساس نکرده‌اید، با ماما یا پزشک خود تماس بگیرید تا وضعیت بررسی شود.
چرا بعضی مادران زودتر حرکت جنین را احساس می‌کنند؟
زمان احساس نخستین حرکت‌ها به عوامل مختلفی بستگی دارد:
- بارداری اول یا چندم: در بارداری‌های بعدی ممکن است مادر حرکت‌ها را زودتر تشخیص دهد.
- محل جفت: اگر جفت در بخش جلویی رحم قرار داشته باشد، ممکن است مانند یک بالشتک میان جنین و دیواره شکم عمل کند و احساس برخی حرکت‌ها را کاهش دهد.
- وضعیت قرارگیری جنین: اگر دست‌وپای جنین به سمت بخش‌هایی باشد که مادر کمتر حرکت را احساس می‌کند، تشخیص حرکت‌ها ممکن است دشوارتر شود.
- میزان توجه مادر: هنگام کار، راه رفتن یا انجام فعالیت‌های روزانه ممکن است حرکت‌های خفیف کمتر به چشم بیایند.
- تفاوت‌های فردی: حساسیت مادر به حرکات و شدت حرکت‌های جنین در افراد متفاوت است.
این عوامل می‌توانند زمان احساس حرکت را تغییر دهند، اما نباید برای توجیه کاهش ناگهانی حرکت‌های جنینی که قبلاً به‌طور منظم احساس می‌شدند، به آن‌ها تکیه کرد.
حرکات جنین در هر ماه چگونه است؟
الگوی حرکت جنین در طول بارداری تغییر می‌کند. با این حال، زمان‌بندی زیر تقریبی است و ممکن است تجربه هر مادر متفاوت باشد.
ماه چهارم بارداری
در ماه چهارم، برخی مادران به‌ویژه کسانی که قبلاً باردار بوده‌اند، ممکن است حرکت‌های ظریف جنین را احساس کنند. این حرکت‌ها معمولاً شبیه حباب‌های کوچک، لرزش یا قلقلک در قسمت پایین شکم هستند.
اگر هنوز حرکت واضحی احساس نمی‌کنید، لزوماً به معنی وجود مشکل نیست؛ بسیاری از مادران نخستین حرکت‌ها را در هفته‌های بعد تشخیص می‌دهند.
ماه پنجم بارداری
در این ماه، حرکت‌های جنین برای بسیاری از مادران واضح‌تر می‌شوند. ممکن است احساس کنید چیزی در شکم می‌لغزد، تکان می‌خورد یا ضربه‌های کوچکی وارد می‌کند.
با گذشت زمان، می‌توانید به زمان‌هایی که جنین بیشتر حرکت می‌کند توجه کنید. با این حال، در این مرحله هنوز ممکن است حرکت‌ها هر روز به یک اندازه قابل تشخیص نباشند.
ماه ششم بارداری
در ماه ششم، بسیاری از مادران ضربه‌ها و چرخش‌های جنین را بهتر احساس می‌کنند. گاهی شکم برای لحظه‌ای تکان می‌خورد یا حرکت از یک سمت به سمت دیگر احساس می‌شود.
در این دوره ممکن است دوره‌های فعالیت و استراحت جنین را تشخیص دهید. اگرچه الگوی حرکت هنوز در حال شکل‌گیری است، کاهش واضح حرکت‌ها باید بررسی شود.
ماه هفتم بارداری
در ماه هفتم، حرکات معمولاً مشخص‌تر و قابل‌تشخیص‌تر هستند. مادر ممکن است لگد، کشش اندام‌ها، غلتیدن یا فشار جنین را احساس کند.
از این مرحله به بعد توجه به الگوی معمول حرکات اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اگر احساس می‌کنید جنین کمتر از معمول حرکت می‌کند، آن را به خستگی، مشغله یا وضعیت خواب خود نسبت ندهید و برای ارزیابی تماس بگیرید.
ماه هشتم بارداری
در ماه هشتم، جنین بزرگ‌تر شده و حرکت‌هایش ممکن است بیشتر به شکل فشار، کشش و غلتیدن احساس شوند. نوع حرکت ممکن است با ماه‌های قبل تفاوت داشته باشد، اما نباید فرض کرد که به دلیل کوچک شدن فضای رحم، حرکت‌ها باید به‌طور محسوس کمتر شوند.
ممکن است ضربه‌های تیز کمتر یا بیشتر احساس شوند، اما الگوی کلی حرکت‌های جنین باید همچنان قابل‌توجه باشد.
ماه نهم بارداری
در ماه نهم، نزدیک زایمان، ممکن است نوع حرکت‌ها تغییر کند؛ برای مثال، حرکت‌های کششی و غلتیدن بیشتر از ضربه‌های ناگهانی احساس شوند. با این حال، حرکت جنین باید ادامه داشته باشد.
نزدیک شدن به زمان زایمان دلیل طبیعی برای کاهش محسوس حرکت جنین نیست. اگر جنین کمتر از معمول حرکت می‌کند یا حرکاتش ضعیف‌تر شده است، فوراً با واحد زایمان یا پزشک تماس بگیرید.
انواع حرکات جنین در شکم
حرکات جنین ممکن است به شکل‌های مختلف احساس شوند و همه آن‌ها شبیه لگد نیستند.
۱. حرکت‌های ظریف و لرزشی
در اوایل زمانی که مادر حرکت‌ها را تشخیص می‌دهد، ممکن است احساس قلقلک، حباب یا لرزش خفیف داشته باشد. این احساس‌ها به‌تدریج واضح‌تر می‌شوند.
۲. لگد زدن
با رشد جنین، ضربه‌های دست و پا ممکن است مشخص‌تر شوند. گاهی مادر یک ضربه منفرد و گاهی چند ضربه پشت سر هم احساس می‌کند.
۳. غلتیدن و چرخیدن
حرکت جنین ممکن است به‌صورت جابه‌جایی یا غلتیدن در شکم احساس شود. این حرکت‌ها لزوماً مانند ضربه‌های تیز نیستند.
۴. کشیدن دست و پا
گاهی جنین اندام‌های خود را کش می‌دهد و مادر احساس فشار یا برآمدگی موقت در یک قسمت شکم دارد.
۵. سکسکه جنین
سکسکه ممکن است به شکل تکان‌های کوچک، منظم و تکرارشونده احساس شود. این احساس با لگدهای معمولی تفاوت دارد و اغلب برای مدتی ادامه پیدا می‌کند.
با این حال، سکسکه جایگزین بررسی حرکات کلی جنین نیست. اگر حرکت‌های معمول جنین کاهش یافته‌اند، وجود سکسکه نباید باعث اطمینان کاذب شود.