بارداری معمولاً با تغییرات جسمی مختلفی همراه است؛ از تهوع و خستگی گرفته تا کمردرد، تکرر ادرار و تورم خفیف پاها. بسیاری از این علائم در دوران بارداری شایع‌اند و لزوماً نشانه وجود مشکل نیستند. بااین‌حال، برخی نشانه‌ها می‌توانند هشداردهنده باشند و به بررسی سریع پزشکی نیاز داشته باشند.
شناخت علائم خطر در بارداری به مادر کمک می‌کند در زمان مناسب برای حفظ سلامت خود و جنین اقدام کند. برای مثال، خونریزی واژینال، درد شدید شکم، سردرد غیرمعمول و شدید، اختلال بینایی، نشت مایع از واژن یا کاهش حرکات جنین نباید نادیده گرفته شوند.
در این مقاله، مهم‌ترین علائم هشداردهنده را در سه‌ماهه‌های مختلف بارداری بررسی می‌کنیم و توضیح می‌دهیم در چه شرایطی باید فوراً به بیمارستان مراجعه کنید.
۱. خونریزی واژینال در دوران بارداری
خونریزی در بارداری ممکن است علت‌های مختلفی داشته باشد؛ برخی موارد خفیف هستند، اما گاهی خونریزی نشانه مشکلی جدی است. به همین دلیل، هرگونه خونریزی واژینال در دوران بارداری باید با پزشک یا ماما مطرح شود.
در اوایل بارداری، لکه‌بینی ممکن است در برخی شرایط رخ دهد؛ اما خونریزی همراه با درد شکم، درد یک‌طرفه لگن، سرگیجه یا ضعف می‌تواند نشانه یک وضعیت اورژانسی مانند بارداری خارج از رحم باشد.
در ماه‌های بعد، خونریزی ممکن است با مشکلات جفت یا شروع زودهنگام زایمان ارتباط داشته باشد.
چه زمانی خونریزی خطرناک است؟
در شرایط زیر، فوراً به مرکز درمانی مراجعه کنید:
- خونریزی زیاد یا خونریزی همراه با لخته‌های بزرگ
- خونریزی همراه با درد شدید شکم یا کمر
- خونریزی همراه با سرگیجه، غش، ضعف شدید یا رنگ‌پریدگی
- خونریزی در نیمه دوم بارداری
- هرگونه خونریزی همراه با کاهش حرکات جنین
حتی اگر خونریزی کم باشد، بهتر است با پزشک تماس بگیرید و درباره نیاز به بررسی راهنمایی بگیرید. مقدار کم خون نیز همیشه به معنی بی‌خطر بودن شرایط نیست.
۲. درد شدید یا مداوم شکم
درد خفیف و گذرای شکم ممکن است در بارداری به دلیل کشیده شدن رباط‌ها، یبوست یا تغییرات طبیعی بدن ایجاد شود. بااین‌حال، درد شدید، مداوم یا رو به افزایش نیاز به بررسی دارد.
اگر درد پس از استراحت برطرف نمی‌شود یا با خونریزی، تب، استفراغ شدید یا سرگیجه همراه است، آن را جدی بگیرید.
در اوایل بارداری، درد یک‌طرفه زیر شکم همراه با لکه‌بینی، درد شانه یا احساس ضعف می‌تواند از نشانه‌های بارداری خارج از رحم باشد. در ماه‌های بعد، درد شدید شکم ممکن است با مشکلات جفت، زایمان زودرس یا عوارض دیگر مرتبط باشد.
چه کار کنیم؟ اگر درد شدید است یا با علائم هشدار همراه شده، برای مراجعه به پزشک منتظر نمانید. در صورت غش، ضعف شدید یا درد بسیار شدید، از خدمات اورژانسی کمک بگیرید.
۳. سردرد شدید، تاری دید و علائم فشار خون بالا
سردرد خفیف ممکن است در دوران بارداری به علت کم‌آبی، خستگی یا تغییرات هورمونی رخ دهد. اما سردرد شدید، غیرمعمول یا مداوم، به‌ویژه اگر با اختلال بینایی همراه باشد، می‌تواند نشانه یک مشکل جدی باشد.
یکی از عوارض مهم بارداری، پره‌اکلامپسی یا مسمومیت بارداری است. این وضعیت معمولاً پس از هفته بیستم بارداری رخ می‌دهد و می‌تواند با افزایش فشار خون و درگیری اندام‌هایی مانند کلیه و کبد همراه باشد.
علائم هشداردهنده پره‌اکلامپسی
- سردرد شدید یا سردردی که برطرف نمی‌شود
- دیدن جرقه‌های نور، لکه‌های روشن یا تاری دید
- درد شدید در قسمت بالای شکم، به‌ویژه زیر دنده‌ها
- تورم ناگهانی صورت یا دست‌ها
- تهوع یا استفراغ جدید و غیرمعمول در نیمه دوم بارداری
- تنگی نفس یا احساس ناخوشی شدید
در صورت بروز این علائم، فوراً با پزشک تماس بگیرید یا به بیمارستان مراجعه کنید. اگر سردرد ناگهانی و بسیار شدید، تشنج، اختلال هوشیاری یا مشکل ناگهانی بینایی دارید، وضعیت اورژانسی است.
پره‌اکلامپسی ممکن است بدون علائم واضح نیز وجود داشته باشد؛ به همین دلیل، اندازه‌گیری فشار خون و انجام مراقبت‌های منظم بارداری اهمیت زیادی دارد.
۴. کاهش یا توقف حرکات جنین
حرکات جنین یکی از نشانه‌هایی است که مادر می‌تواند تغییرات آن را در طول بارداری احساس کند. معمولاً حرکات بین هفته‌های ۱۶ تا ۲۴ بارداری احساس می‌شوند؛ در بارداری اول ممکن است مادر دیرتر متوجه آن‌ها شود.
با پیشرفت بارداری، شناخت الگوی معمول حرکات جنین اهمیت دارد. اگر جنین نسبت به الگوی همیشگی خود کمتر حرکت می‌کند یا حرکاتش متوقف شده است، باید فوراً با واحد زایمان یا پزشک تماس بگیرید.
اگر جنین کمتر حرکت کرد چه کنیم؟
- منتظر روز بعد نمانید.
- برای دریافت راهنمایی با پزشک یا مرکز زایمان تماس بگیرید.
- اگر حرکات به‌وضوح کاهش یافته یا متوقف شده‌اند، ارزیابی فوری لازم است.
- برای اطمینان، به دستگاه‌های خانگی شنیدن ضربان قلب جنین تکیه نکنید.
تعداد حرکات طبیعی در همه بارداری‌ها یکسان نیست؛ تغییر نسبت به الگوی معمول جنین اهمیت دارد. اگر هنوز حرکات جنین را احساس نکرده‌اید و در محدوده زمانی مورد انتظار قرار دارید، موضوع را با پزشک مطرح کنید.
۵. خروج مایع از واژن یا احتمال پاره شدن کیسه آب
ترشحات واژن در دوران بارداری ممکن است بیشتر شوند؛ اما خروج مایع رقیق و آبکی به‌صورت ناگهانی یا نشت مداوم می‌تواند نشانه پاره شدن کیسه آب باشد.
پاره شدن کیسه آب همیشه با یک خروج ناگهانی و زیاد همراه نیست. گاهی مایع به‌آرامی نشت می‌کند و مادر ممکن است آن را با ادرار یا ترشحات معمول اشتباه بگیرد.
چه زمانی باید مراجعه کرد؟
اگر احساس می‌کنید مایع از واژن خارج می‌شود، حتی اگر انقباض یا درد ندارید، با مرکز زایمان تماس بگیرید و طبق راهنمایی آن‌ها اقدام کنید.
به‌خصوص در شرایط زیر مراجعه فوری اهمیت دارد:
- خروج مایع پیش از هفته ۳۷ بارداری
- مایع سبز، قهوه‌ای یا بدبو
- همراهی نشت مایع با خونریزی، تب یا درد شکم
- کاهش حرکات جنین پس از نشت مایع
تا زمان دریافت راهنمایی، می‌توانید از یک نوار بهداشتی تمیز برای مشاهده رنگ و مقدار تقریبی مایع استفاده کنید. از تامپون استفاده نکنید و چیزی را داخل واژن وارد نکنید.
۶. انقباضات منظم پیش از هفته ۳۷
گاهی انقباضات تمرینی رحم باعث سفت شدن شکم می‌شوند و معمولاً الگوی منظم و رو به افزایش ندارند. اما انقباضات منظم یا تکرارشونده پیش از هفته ۳۷ می‌توانند نشانه زایمان زودرس باشند.
علائم احتمالی زایمان زودرس عبارت‌اند از:
- سفت شدن مکرر شکم یا انقباضات منظم
- درد شبیه درد قاعدگی
- کمردرد جدید یا مداوم
- احساس فشار در لگن
- تغییر ناگهانی ترشحات واژن
- خروج خون یا مایع از واژن
اگر پیش از هفته ۳۷ چنین علائمی دارید، فوراً با پزشک یا مرکز زایمان تماس بگیرید. برای اطمینان از اینکه دردها انقباضات کاذب هستند، منتظر شدیدتر شدن آن‌ها نمانید.
برای آشنایی بیشتر با نشانه‌های شروع زایمان، می‌توانید مطلب مرتبط را در دسته‌بندی مراقبت و تربیت کودک آناناز دنبال کنید.
۷. تب و علائم عفونت
تب در دوران بارداری ممکن است نشانه عفونت باشد و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد. دمای بدن ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر، به‌ویژه اگر با علائم دیگری همراه باشد، باید جدی گرفته شود.
علائم هشداردهنده عبارت‌اند از:
- تب و لرز
- درد شدید شکم یا کمر
- سوزش یا درد هنگام ادرار
- ادرار خونی یا تغییر واضح در رنگ ادرار
- ترشحات واژینال بدبو
- ضعف شدید یا احساس ناخوشی عمومی
عفونت ادراری در بارداری نسبتاً شایع است و ممکن است به درمان نیاز داشته باشد. اگر تب، لرز، درد پهلو یا استفراغ دارید، فوراً ارزیابی شوید؛ زیرا احتمال عفونت کلیه نیز مطرح است.
از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک یا داروهای دیگر خودداری کنید. پزشک باید علت تب را مشخص کند و درمان مناسب را انتخاب کند.
۸. استفراغ شدید و ناتوانی در نوشیدن مایعات
تهوع و استفراغ، به‌ویژه در اوایل بارداری، شایع هستند. بااین‌حال، استفراغ شدید و مداوم ممکن است باعث کم‌آبی، اختلال الکترولیت‌ها و کاهش وزن شود.
اگر نمی‌توانید مایعات را در معده نگه دارید، ادرارتان بسیار کم شده، دهان خشکی دارید یا دچار سرگیجه و ضعف شده‌اید، باید سریع ارزیابی شوید.
علائم دیگری که نیاز به بررسی دارند عبارت‌اند از:
- استفراغ مکرر و شدید
- ناتوانی در خوردن یا نوشیدن
- کاهش محسوس ادرار
- گیجی یا احساس غش
- تب یا درد شدید شکم همراه استفراغ
اگر استفراغ با خونریزی، درد شدید شکم، غش یا اختلال هوشیاری همراه است، فوراً از خدمات اورژانسی کمک بگیرید.
۹. تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه یا غش
در ماه‌های پایانی بارداری، بعضی مادران هنگام فعالیت احساس تنگی نفس خفیف می‌کنند. اما تنگی نفس ناگهانی، شدید یا همراه با درد قفسه سینه طبیعی تلقی نمی‌شود.
این علائم می‌توانند نشانه مشکلات قلبی یا ریوی، لخته خون یا عوارض جدی دیگر باشند.
اگر با یکی از موارد زیر روبه‌رو شدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید:
- تنگی نفس ناگهانی یا شدید
- درد یا فشار در قفسه سینه
- غش یا کاهش سطح هوشیاری
- تپش قلب همراه با ضعف شدید یا سرگیجه
- سرفه خونی
- درد و تورم یک‌طرفه ساق پا، به‌خصوص همراه تنگی نفس
در این شرایط، خودتان رانندگی نکنید و از خدمات اورژانسی کمک بگیرید.
۱۰. تورم ناگهانی صورت و دست‌ها
تورم خفیف پاها، به‌خصوص در اواخر بارداری، ممکن است شایع باشد. اما تورم ناگهانی یا قابل‌توجه صورت و دست‌ها، به‌خصوص همراه سردرد، تاری دید یا درد بالای شکم، می‌تواند نشانه پره‌اکلامپسی باشد.
اگر تورم به‌سرعت ایجاد شده یا با علائم دیگری همراه است، فوراً با پزشک تماس بگیرید.
اگر یک پا ناگهان متورم، دردناک یا گرم شده است، احتمال لخته خون باید بررسی شود. در صورت همراهی این علائم با تنگی نفس یا درد قفسه سینه، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
۱۱. آسیب به شکم یا ضربه در دوران بارداری
افتادن، تصادف، ضربه به شکم یا آسیب قابل‌توجه در بارداری نیازمند مشاوره پزشکی است؛ حتی اگر در ابتدا درد یا خونریزی وجود نداشته باشد.
پس از ضربه، اگر درد شکم، انقباض، خونریزی، نشت مایع یا کاهش حرکات جنین ایجاد شد، فوراً به مرکز درمانی مراجعه کنید.
پس از تصادف یا ضربه شدید، منتظر ظاهر شدن علائم نمانید و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
۱۲. در صورت مشاهده علائم خطر چه کار کنیم؟
وقتی یکی از علائم هشداردهنده بارداری رخ می‌دهد، مهم است که اقدام مناسب را بدون تأخیر انجام دهید.
۱. علائم را جدی بگیرید. به‌خصوص خونریزی، درد شدید، نشت مایع، کاهش حرکات جنین یا علائم عصبی.
۲. با پزشک یا مرکز زایمان تماس بگیرید. زمان مناسب مراجعه با توجه به هفته بارداری و نوع علامت مشخص می‌شود.
۳. در شرایط اورژانسی مستقیماً کمک بگیرید. اگر تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه، غش، تشنج یا خونریزی شدید دارید، با اورژانس تماس بگیرید.
۴. اطلاعات مهم را آماده کنید. هفته بارداری، زمان شروع علائم، شدت درد، میزان خونریزی یا نشت مایع و تغییرات حرکات جنین را به کادر درمان بگویید.
۵. خودسرانه دارو مصرف نکنید. بعضی داروها در بارداری مناسب نیستند و ممکن است ارزیابی علت علائم را به تأخیر بیندازند.
اگر مطمئن نیستید علامتی خطرناک است یا نه، بهتر است با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید؛ منتظر شدیدتر شدن آن نمانید.
پرسش‌های متداول درباره علائم خطر در بارداری
آیا هر نوع خونریزی در بارداری خطرناک است؟
همه موارد خونریزی به معنی وجود مشکل جدی نیستند، اما خونریزی در هر مرحله از بارداری باید با پزشک مطرح شود. خونریزی شدید یا همراه با درد، سرگیجه و ضعف نیازمند مراجعه فوری است.
چه نوع درد شکم در بارداری خطرناک است؟
درد شدید، مداوم، رو به افزایش یا درد همراه با خونریزی، تب، نشت مایع، سرگیجه یا انقباضات منظم باید بررسی شود. درد یک‌طرفه در اوایل بارداری نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.
کاهش حرکات جنین از چه زمانی نگران‌کننده است؟
هرگاه حرکات جنین نسبت به الگوی معمول او کمتر شود یا متوقف شود، باید فوراً با مرکز زایمان تماس بگیرید. برای مراجعه منتظر روز بعد نمانید و به یک عدد ثابت از حرکات اکتفا نکنید.
آیا سردرد در بارداری طبیعی است؟
سردرد خفیف ممکن است در بارداری رخ دهد، اما سردرد شدید یا مداوم، به‌خصوص همراه با تاری دید، تورم ناگهانی صورت و دست‌ها یا درد بالای شکم، نیازمند ارزیابی فوری است.
تب در بارداری از چند درجه خطرناک است؟
دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر نیاز به تماس سریع با پزشک دارد. اگر تب با لرز، درد شدید، استفراغ، تنگی نفس یا گیجی همراه است، مراجعه فوری ضروری است.
آیا خروج آب از واژن بدون درد خطرناک است؟
بله، ممکن است نشانه نشت مایع آمنیوتیک یا پاره شدن کیسه آب باشد. حتی بدون درد و انقباض، باید با مرکز زایمان تماس بگیرید و راهنمایی دریافت کنید.
آیا علائم خطر فقط در ماه‌های آخر بارداری رخ می‌دهند؟
خیر. برای مثال، درد یک‌طرفه شکم و خونریزی در اوایل بارداری ممکن است به بررسی فوری نیاز داشته باشد. علائم هشدار می‌توانند در هر سه‌ماهه بروز کنند.
جمع‌بندی
شناخت علائم خطر در بارداری به مادر کمک می‌کند در زمان مناسب برای دریافت مراقبت پزشکی اقدام کند. خونریزی واژینال، درد شدید شکم، سردرد شدید یا اختلال بینایی، کاهش حرکات جنین، نشت مایع از واژن، تب، استفراغ شدید و تنگی نفس ناگهانی از مهم‌ترین علائم هشداردهنده هستند.
همه این علائم لزوماً به معنی وجود عارضه جدی نیستند، اما بعضی از آن‌ها به ارزیابی فوری نیاز دارند. در صورت بروز نشانه‌های اورژانسی، منتظر نمانید و از خدمات درمانی کمک بگیرید. مراقبت منظم بارداری و توجه به تغییرات بدن، نقش مهمی در حفظ سلامت مادر و جنین دارند.